Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 44

Devanagari script

प्रजा स्वस्था ऽभवत्तत्र हर्षनिर्भरमानसा । अवतस्थे यथापूर्वं पुत्रपौत्रादिकं तथा

Transliteration

prajā svasthā 'bhavattatra harṣanirbharamānasā | avatasthe yathāpūrvaṃ putrapautrādikaṃ tathā

Translation

وہاں رعایا تندرست اور بےخوف ہو گئی، ان کے دل خوشی سے لبریز تھے۔ اور بیٹے، پوتے اور دیگر سب کچھ پہلے کی طرح پھر قائم ہو گیا۔

Word by Word

• प्रजाः: subjects/people
• प्रजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन

• स्वस्थाः: healthy/at ease
• स्वस्थाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘प्रजाः’)

• अभवत्: became/was
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; अत्र ‘प्रजाः’ (बहुवचन) इत्यस्य सामूहिक-एकवचन-क्रिया (collective singular)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• हर्षनिर्भरमानसाः: with minds full of joy
• हर्षनिर्भरमानसाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक) + निर्भर (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (हर्षेण निर्भरं मानसं यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘प्रजाः’)

• अवतस्थे: stood/was established
• अवतस्थे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव+स्था (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• यथा: as
• यथा: Sambandha (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as/just as)

• पूर्वम्: before/previously
• पूर्वम्: Sambandha (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: formerly)

• पुत्रपौत्रादिकम्: sons, grandsons, and the rest (family line)
• पुत्रपौत्रादिकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + पौत्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + क (प्रत्यय)
• Form: समाहार-द्वन्द्वः (पुत्राश्च पौत्राश्च आदयश्च), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र प्रथमा (with ‘अवतस्थे’)

• तथा: so/likewise
• तथा: Sambandha (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (thus/so)

Speaker

Vyāsa (continuing narration)

Skanda Dialogue

Listener: Bhūpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A town/encampment returning to normal: families reunited, children and elders at ease, faces bright with joy; order and routine reappear after crisis.

Characters & Entities

• People (Prajā)
• Sons and grandsons (Putra-pautra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma protects society: when rulers and communities return to righteous order, health, joy, and continuity flourish.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is the sacred setting; its greatness is reflected in the restoration of peace and well-being.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse describes the fruits of restored dharma and śānti.