Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 93

Devanagari script

चतुःषष्टिश्च गोत्राणामस्माकं ये द्विसप्ततिः । स्वस्वगोत्रस्यावटंका एकग्रामाभिभाषिणः

Transliteration

catuḥṣaṣṭiśca gotrāṇāmasmākaṃ ye dvisaptatiḥ | svasvagotrasyāvaṭaṃkā ekagrāmābhibhāṣiṇaḥ

Translation

ہم میں چونسٹھ گوتر اور بہتر شاخیں ہیں۔ ہر ایک اپنے اپنے گوتر کی جداگانہ پہچان ہے، اور سب ایک ہی گاؤں کی برادری کی طرح ایک ہی بولی بولتے ہیں۔

Word by Word

• चतुःषष्टिः: sixty-four
• चतुःषष्टिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चतुःषष्टि (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; संख्यावाचक-शब्दः

• च: and
• च: Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-अव्यय (conjunction)

• गोत्राणाम्: of clans/gotras
• गोत्राणाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• अस्माकम्: of us/our
• अस्माकम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; सर्वनाम

• ये: who/which (those)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)

• द्विसप्ततिः: seventy-two
• द्विसप्ततिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विसप्तति (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; संख्यावाचक-शब्दः

• स्वस्वगोत्रस्य: of each one’s own gotra
• स्वस्वगोत्रस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: स्व + स्व + गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; ‘स्वस्व’ = प्रत्येकस्य स्वकीयम्

• अवटङ्काः: Avataṅkas (a group/people so named)
• अवटङ्काः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अवटङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• एकग्रामाभिभाषिणः: speaking as one village / of one-village speech
• एकग्रामाभिभाषिणः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकग्राम + अभिभाषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying अवटङ्काः)

Speaker

Eldest brāhmaṇa (vipra) (deduced from previous verse)

Visual Art Cues

Scene: A council of brāhmaṇas enumerating gotras and branches, seated in orderly rows, indicating unity despite lineage diversity; palm-leaf registers and ritual staffs suggest organized pilgrimage planning.

Characters & Entities

• gotra
• dvija

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even with many lineages, unity in dharmic purpose is emphasized—speaking and acting as one for a righteous goal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it frames communal organization by gotra for coordinated action.