Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 79

Devanagari script

जागृतस्तु तदा काल एकाकी धर्मवत्सलः । अश्रौषीच्च क्षणे तस्मिन्रामो नारीविरोदनम्

Transliteration

jāgṛtastu tadā kāla ekākī dharmavatsalaḥ | aśrauṣīcca kṣaṇe tasminrāmo nārīvirodanam

Translation

اُس وقت بیدار، تنہا اور دھرم سے محبت رکھنے والے رام نے اسی لمحے ایک عورت کی آہ و زاری کی صدا سنی۔

Word by Word

• जागृतः: awake
• जागृतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जागृ (धातु)
• Form: क्त (past participle in active sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अवस्थावाचक

• तु: indeed/but
• तु: Nipata (discourse)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (particle: but/indeed)

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheshana (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• कालः: Time; (epithet)
• कालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संबोधन/विशेषणरूपेण (here as epithet)

• एकाकी: alone
• एकाकी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एकाकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• धर्मवत्सलः: fond of righteousness
• धर्मवत्सलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + वत्सल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मे वत्सलः)

• अश्रौषीत्: heard
• अश्रौषीत्: Kriya (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• क्षणे: in a moment
• क्षणे: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कालाधिकरण

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम

• रामः: Rama
• रामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• नारीविरोदनम्: a woman’s lamentation/cry
• नारीविरोदनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारी + विरोदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नार्याः विरोदनम्)

Speaker

Narratorial voice (Purāṇic narrator; speaker not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: riverbank (tīra)

Visual Art Cues

Scene: Midnight on the riverbank: Rāma awake, alert and solitary, hearing a distant woman’s wail; his posture shifts from rest to readiness.

Characters & Entities

• Rāma
• Unnamed woman (nārī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes alert compassion—one who loves dharma responds to the suffering of others, even in solitude.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The riverbank within Dharmāraṇya forms the sacred backdrop where a moral test and compassionate action begin.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the focus is ethical dharma—attentiveness to cries of distress and readiness to act.