Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 40

Devanagari script

प्रोत्फुल्लहृदयो रामो रोमाचिंततनूरुहः । गमनाय मतिं चक्रे धर्मारण्ये शुभव्रतः

Transliteration

protphullahṛdayo rāmo romāciṃtatanūruhaḥ | gamanāya matiṃ cakre dharmāraṇye śubhavrataḥ

Translation

رام کا دل کھِل اٹھا اور سرور میں بدن کے رونگٹے کھڑے ہو گئے۔ شُبھ ورت والا رام نے دھرم آرنْیہ کی طرف روانہ ہونے کا عزم کیا۔

Word by Word

• प्रोत्फुल्लहृदयः: with a blossoming/joyful heart
• प्रोत्फुल्लहृदयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रोत्फुल्ल + हृदय (प्रातिपदिक; प्र + उद् + √फुल्ल्/√फुल् (धातु) से प्रोत्फुल्ल- कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (प्रोत्फुल्लं हृदयं यस्य)

• रामः: Rāma
• रामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• रोमाञ्चिततनूरुहः: whose body-hairs stood on end (thrilled)
• रोमाञ्चिततनूरुहः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रोमाञ्चित + तनु + रुह (प्रातिपदिक; √रुह् (धातु) से रुह/रुह-शब्द)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारय-भावः (रोमाञ्चिताः तनूरुहाः यस्य)

• गमनाय: for going
• गमनाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: गमन (प्रातिपदिक; √गम् (धातु) से भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; प्रयोजनार्थे (dative of purpose)

• मतिम्: intention/mind
• मतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• चक्रे: made/formed
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• धर्मारण्ये: in Dharmāraṇya
• धर्मारण्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म + अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• शुभव्रतः: of auspicious vows
• शुभव्रतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (शुभं व्रतं यस्य)

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rāma rises to depart: posture firm, eyes bright; subtle goosebumps/romāñca indicated; attendants prepare for travel; the forested horizon suggests Dharmāraṇya ahead.

Characters & Entities

• Brahmā
• Rāma
• Dharmāraṇya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hearing a tīrtha’s māhātmya should culminate in lived practice—pilgrimage, vows, and sincere approach to sacred space.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya, the destination Rāma resolves to visit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Gamana/yātrā (setting out on pilgrimage) is implied; ‘śubha-vrata’ indicates observance of auspicious vows while undertaking the journey.