Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 38

Devanagari script

ब्रह्मास्त्रेण त्रयोदश्यां बद्धः शक्रजिता कपिः । दारुणानि च रूक्षाणि वाक्यानि राक्षसाधिपम्

Transliteration

brahmāstreṇa trayodaśyāṃ baddhaḥ śakrajitā kapiḥ | dāruṇāni ca rūkṣāṇi vākyāni rākṣasādhipam

Translation

تروَدشی کو اندرا کے بیٹے کو زیر کرنے والا بندر برہماستر سے باندھا گیا۔ اور اس نے راکشسوں کے سردار سے سخت اور تیز کاٹ دار کلمات کہے۔

Word by Word

• ब्रह्मास्त्रेण: with the Brahmā-weapon
• ब्रह्मास्त्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: brahma + astra (प्रातिपदिक); brahmāstra (समास-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (brahmaṇaḥ astraṃ)

• त्रयोदश्याम्: on the thirteenth (tithi)
• त्रयोदश्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: trayodaśī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• बद्धः: bound
• बद्धः: Karta (Predicate/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √bandh (धातु) + ta (क्त)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• शक्रजिता: by Śakrajit (Indrajit)
• शक्रजिता: Karana (Agent-Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: śakra + jit (प्रातिपदिक); śakrajit (समास-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (śakraṃ jayati iti)

• कपिः: the monkey (Hanumān)
• कपिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kapi (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• दारुणानि: harsh/terrible
• दारुणानि: Karma (Object-Qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: dāruṇa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom/Acc), बहुवचनम्; विशेषणम् (vākyāni)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय-बोधकः (conjunction)

• रूक्षाणि: rough/abrasive
• रूक्षाणि: Karma (Object-Qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: rūkṣa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (vākyāni)

• वाक्यानि: words/speeches
• वाक्यानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vākya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम्

• राक्षसाधिपम्: the lord of the rākṣasas
• राक्षसाधिपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: rākṣasa + adhipa (प्रातिपदिक); rākṣasādhipa (समास-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (rākṣasānām adhipaḥ)

Speaker

Purāṇic narrator (contextual; likely Sūta-style narration within Brahmakhaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: Hanumān, bound by luminous Brahmāstra cords, stands unbroken; he hurls cutting words at the rākṣasa lord’s assembly, eyes blazing with dharma.

Characters & Entities

• Hanumān
• Brahmāstra
• Indrajit (implied by Śakrajitā)
• Rāvaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when constrained, a dharmic emissary remains fearless; firm speech can be a moral weapon against tyranny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the focus is the Laṅkā episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes a martial and diplomatic confrontation.