Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 18

Devanagari script

स्वर्गतं पितरं राजन्रामाय विनिवेद्य च । सांत्वनं भरतस्यास्य कृत्वा निवर्तनं प्रति

Transliteration

svargataṃ pitaraṃ rājanrāmāya vinivedya ca | sāṃtvanaṃ bharatasyāsya kṛtvā nivartanaṃ prati

Translation

اے راجن! باپ کے سوَرگ سدھار جانے کی خبر رام کو سنا کر، اور اس بھرت کو تسلی دے کر، وہ واپسی کی طرف مڑ گئے۔

Word by Word

• स्वर्गतम्: gone to heaven
• स्वर्गतम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग-गत (प्रातिपदिक; स्वर्ग + गत)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (पितरम्); द्वितीया-तत्पुरुषः (स्वर्गं गतः)

• पितरम्: father
• पितरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; संबोधनम्

• रामाय: to Rāma
• रामाय: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; सम्प्रदानम्

• विनिवेद्य: having informed/announced
• विनिवेद्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: वि-नि-विद्/वेद् (धातु; निवेदयति इति causative from √विद्/√वेद्)
• Form: क्त्वान्त/ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund) ‘विनिवेद्य’ = निवेदयित्वा; पूर्वकालिक-क्रिया

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (and)

• सांत्वनम्: consolation
• सांत्वनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सांत्वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म

• भरतस्य: of Bharata
• भरतस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध (of Bharata)

• अस्य: of him/this
• अस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध (of this/him)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund)

• निवर्तनम्: returning/turning back
• निवर्तनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निवर्तन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म

• प्रति: towards
• प्रति: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्यय/प्रत्ययार्थक (towards/with regard to)

Speaker

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citrakūṭa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājan (king) addressed in the verse

Visual Art Cues

Scene: A quiet, intimate moment: messengers/relatives inform Rāma of Daśaratha’s ascent to heaven; Bharata is consoled; faces show controlled grief, hands in añjali, forest hermitage backdrop.

Characters & Entities

• Rāma
• Bharata
• Daśaratha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes compassionate speech and steadiness in grief; right action continues even amid loss.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No new site is named in this verse; it continues the Citrakūṭa-centered episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.