Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 36

Devanagari script

मम स्थानं पराहर्तुं स्तपस्तेपे सुदुश्चरम् । सर्वान्देवान्समाहूय इदं वचनमब्रवीत्

Transliteration

mama sthānaṃ parāhartuṃ stapastepe suduścaram | sarvāndevānsamāhūya idaṃ vacanamabravīt

Translation

“میرا منصب چھیننے کے لیے” اس نے نہایت دشوار تپسیا کی۔ پھر سب دیوتاؤں کو اکٹھا بلا کر یہ کلمات کہے۔

Word by Word

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• स्थानम्: position/place
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पराहर्तुम्: to take away
• पराहर्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: परि/परा + हृ (धातु) → पराहर्तुम् (तुमुन्)
• Form: तुमुनन्त (infinitive), प्रयोजनार्थे (purpose)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तेपे’ इत्यस्य कर्म

• तेपे: he performed (austerities)
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सुदुश्चरम्: very difficult (to perform)
• सुदुश्चरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + दुष् + चर (प्रातिपदिक-समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तपः’ इति विशेषण; कर्मधारयः (सुदुश्चरं = अत्यन्तं दुश्चरम्)

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘देवान्’ इति विशेषण

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• समाहूय: having summoned
• समाहूय: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+आ+ह्वा (धातु) → समाहूय (ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त (absolutive), पूर्वकाल (having done earlier)

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वचनम्’ इति विशेषण

• वचनम्: speech/statement
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अब्रवीत्: he said
• अब्रवीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration)

Visual Art Cues

Scene: Indra, alarmed, convenes all devas; the assembly gathers with Bṛhaspati prominent, while Indra’s posture shows urgency and defensiveness.

Characters & Entities

• Indra
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity (tapas) is portrayed as a force capable of reshaping destiny and hierarchy, compelling even the devas to respond.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is implied as the arena where such formidable tapas is undertaken and gains potency.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas is referenced generally; no specific vrata, dāna, or snāna is detailed in this verse.