Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 13

Devanagari script

नदिर्भृंगिर्महाकालस्तथान्ये च महागणाः । स्कन्दस्वामी च भगवान्गणपश्च तथैव च । तत्र देवाः सब्रह्माद्याः स्वस्वस्थानेषु तस्थिरे

Transliteration

nadirbhṛṃgirmahākālastathānye ca mahāgaṇāḥ | skandasvāmī ca bhagavāngaṇapaśca tathaiva ca | tatra devāḥ sabrahmādyāḥ svasvasthāneṣu tasthire

Translation

وہاں نندی، بھِرِنگی، مہاکال اور دیگر عظیم گن موجود تھے؛ اور بھگوان اسکند سوامی اور گنپ بھی اسی طرح تھے۔ پھر برہما کی سرکردگی میں دیوتا اپنے اپنے مقام پر کھڑے ہو گئے۔

Word by Word

• नदिः: Nandi
• नदिः: कर्ता (Subject; list item)
• Type: Noun
• Root: नदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नामविशेषः

• भृङ्गिः: Bhṛṅgi
• भृङ्गिः: कर्ता (Subject; list item)
• Type: Noun
• Root: भृङ्गि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नामविशेषः

• महाकालः: Mahākāla
• महाकालः: कर्ता (Subject; list item)
• Type: Noun
• Root: महाकाल (प्रातिपदिक; महा + काल)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः

• तथा: likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (likewise)

• अन्ये: others
• अन्ये: कर्ता (Subject; list item)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• महागणाः: great hosts (gaṇas)
• महागणाः: कर्ता (Subject; list item)
• Type: Noun
• Root: महागण (प्रातिपदिक; महा + गण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारयः

• स्कन्दस्वामी: Skanda’s lord (a gaṇa-name)
• स्कन्दस्वामी: कर्ता (Subject; list item)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द-स्वामिन् (प्रातिपदिक; स्कन्दः + स्वामिन्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (स्कन्दस्य स्वामी)

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• भगवान्: the venerable one
• भगवान्: कर्ता (Subject; epithet)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• गणपः: Gaṇapa (a gaṇa)
• गणपः: कर्ता (Subject; list item)
• Type: Noun
• Root: गणप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नामविशेषः

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• तथा: thus/likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (so/likewise)

• एव: indeed
• एव: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis: indeed)

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• स-ब्रह्माद्याः: along with Brahmā and others
• स-ब्रह्माद्याः: कर्ता (Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: स-ब्रह्म-आदि (प्रातिपदिक; सह + ब्रह्मा + आदि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः (ब्रह्मादिभिः सह)

• स्वस्वस्थानेषु: in their respective places
• स्वस्वस्थानेषु: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: स्व-स्व-स्थान (प्रातिपदिक; स्व + स्व + स्थान)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; कर्मधारयः (स्वं स्वं स्थानम्)

• तस्थिरे: stood/remained
• तस्थिरे: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपदम्

Speaker

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kailāsa (Sabhā-sthāna)

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: A grand assembly at Kailāsa: Nandin and Bhṛṅgin stand near Śiva’s seat; Mahākāla and other gaṇas form a protective ring; Skanda and Gaṇeśa are present; the devas take their assigned stations in a calm, formal tableau.

Characters & Entities

• Nandin
• Bhṛṅgin
• Mahākāla
• Skanda
• Gaṇapa (Gaṇeśa)
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine order is upheld in Śiva’s assembly: devas and gaṇas each take their rightful place, reflecting cosmic dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The scene is the divine assembly associated with Kailāsa (from the immediately preceding verse).

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the gathering of deities and attendants.