Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 72

Devanagari script

पितरस्तस्य तृप्ताः स्युर्यावदाभूतसंप्लवम् । तेषां प्रसन्नो भगवानादिदेवो महेश्वरः

Transliteration

pitarastasya tṛptāḥ syuryāvadābhūtasaṃplavam | teṣāṃ prasanno bhagavānādidevo maheśvaraḥ

Translation

اس کے پِتر قیامتِ کائنات (پرلَے) تک سیر رہتے ہیں؛ اور انہی کی خاطر آدی دیو، بھگوان مہیشور مہربان ہو جاتے ہیں۔

Word by Word

• पितरः: the ancestors
• पितरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तस्य: of him/of that person
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• तृप्ताः: satisfied
• तृप्ताः: Predicate adjective
• Type: Adjective
• Root: तृप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √तृप्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (पितरः)

• स्युः: would be/should be
• स्युः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• यावत्: as long as/until
• यावत्: Temporal limiter
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/संबन्ध-शब्द)
• Form: अव्यय; परिमाण/अवधि-वाचक (as long as/until)

• आ-भूत-संप्लवम्: until the cosmic dissolution
• आ-भूत-संप्लवम्: Avadhi (Limit/अवधि)
• Type: Noun
• Root: आ (उपसर्ग) + भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √भू) + संप्लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (अवधि/पर्यन्त), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (आभूतः संप्लवः = प्रलयः)

• तेषाम्: of them (of those ancestors)
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• प्रसन्नः: pleased
• प्रसन्नः: Predicate adjective
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (भगवान्/महेश्वरः)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आदि-देवः: the primordial god
• आदि-देवः: Apposition (सम्बोधन/विशेषण-भाव)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (आदिः देवः)

• महेश्वरः: Maheśvara (Great Lord Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् ईश्वरः)

Speaker

Sūta (deduced from ongoing narration in Adhyāya 29)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahma-Yaṣṭikā-saras (contextual)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Invisible pitṛs appear subtly above the lake receiving offerings, while a benign, ash-smeared Maheśvara presence (symbolic liṅga or faint divine form) signifies approval; the horizon hints at cosmic time.

Characters & Entities

• Pitṛs
• Ābhūta-saṃplava (cosmic dissolution)
• Maheśvara
• Ādideva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Serving the Pitṛs is also worship of Maheśvara; their satisfaction draws divine grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Dharmāraṇya tīrtha context—Brahma-Yaṣṭikā saras—where tarpaṇa is performed.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse states the result (phala) of Pitṛ-tarpaṇa: enduring ancestral satisfaction and Śiva’s favor.