Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 49

Devanagari script

पीलुयुग्मं स्थितं तत्र तत्तीर्थं मुनिसेवितम् । स्नानात्स्वर्गप्रदं चैव पानात्पापविशुद्धिदम्

Transliteration

pīluyugmaṃ sthitaṃ tatra tattīrthaṃ munisevitam | snānātsvargapradaṃ caiva pānātpāpaviśuddhidam

Translation

وہاں پیلو کے دو درخت قائم ہیں؛ وہ مقام مُنیوں کی خدمت سے معزز ایک مقدّس تیرتھ ہے۔ وہاں غسل کرنے سے سُوَرگ کا پھل ملتا ہے، اور اس کا جل پینے سے گناہوں کی پاکیزگی ہوتی ہے۔

Word by Word

• पीलुयुग्मम्: a pair of pīlu trees
• पीलुयुग्मम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पीलु (प्रातिपदिक) + युग्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• स्थितम्: standing, situated
• स्थितम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (Neuter, Nom./Acc., Singular; past passive participle)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable; adverb of place)

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular); विशेषण

• तीर्थम्: holy ford/pilgrimage place
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• मुनिसेवितम्: frequented by sages
• मुनिसेवितम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + सेवित (कृदन्त, क्त; √सेव् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनिभिः सेवितम्) (Neuter, Nom./Acc., Singular; ‘served/visited by sages’)

• स्नानात्: from bathing (there)
• स्नानात्: Apādāna (Source/cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Ablative, Singular)

• स्वर्गप्रदम्: granting heaven
• स्वर्गप्रदम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक; √दा धातु ‘to give’ से)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (स्वर्गं प्रददाति इति) (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (indeclinable; conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/निश्चयार्थक (indeclinable; emphatic particle)

• पानात्: from drinking (its water)
• पानात्: Apādāna (Source/cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Ablative, Singular)

• पापविशुद्धिदम्: giving purification from sin
• पापविशुद्धिदम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + विशुद्धि (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक; √दा)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (पापस्य विशुद्धिं ददाति इति) (Neuter, Nom./Acc., Singular)

Speaker

Narrative voice (contextual Purāṇic narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pīluyugma-tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A quiet river/ford shaded by two pīlu trees; sages seated in meditation; pilgrims bathing and sipping water; subtle radiance over the tīrtha.

Characters & Entities

• Munis
• Pīlu (tree)
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places sanctified by sages uplift devotees; simple acts like bathing and drinking tīrtha-water are portrayed as powerful means of purification and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A tīrtha identified by a pair of pīlu trees (pīlu-yugma), within the Dharmāraṇya sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) at the tīrtha and pāna (drinking) of its water for merit and purification.