Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 14

Devanagari script

सा विलेपमयी पूज्या चिंतिता सिद्धिदायिनी । पूर्वस्यां दिशि लोकैस्तु बलिदानेन तर्पिता । परिवारेण संयुक्ता भुक्तिमुक्ति प्रदायिनी

Transliteration

sā vilepamayī pūjyā ciṃtitā siddhidāyinī | pūrvasyāṃ diśi lokaistu balidānena tarpitā | parivāreṇa saṃyuktā bhuktimukti pradāyinī

Translation

وہ لیپ و چندن وغیرہ سے پوجنے کے لائق ہے؛ جس کا دھیان کیا جائے تو وہ سدھی عطا کرتی ہے۔ مشرقی سمت میں لوگ بَلی دان کے ذریعے اسے راضی کرتے ہیں۔ اپنے پریوار کے ساتھ وہ بھوگ اور موکش دونوں بخشتی ہے۔

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (Feminine, Nominative, Singular)

• विलेपमयी: made of unguent, anointed
• विलेपमयी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विलेप + मयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (Feminine, Nominative, Singular); समासः—विलेपेन मयी/विलेपमयी (तत्पुरुष; ‘consisting of/characterized by unguent’)

• पूज्या: worthy of worship
• पूज्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पूज्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पूज्)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (Feminine, Nominative, Singular)

• चिंतिता: meditated upon
• चिंतिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चिन्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √चिन्त्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (Past participle, Feminine, Nominative, Singular)

• सिद्धिदायिनी: giver of success
• सिद्धिदायिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सिद्धि + दायिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (Feminine, Nominative, Singular); समासः—सिद्धिं ददाति या (उपपद-तत्पुरुष)

• पूर्वस्याम्: in the eastern
• पूर्वस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (Feminine, Locative, Singular)

• दिशि: direction
• दिशि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (Feminine, Locative, Singular)

• लोकैः: by people
• लोकैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; (Masculine, Instrumental, Plural)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle)

• बलिदानेन: by offering (bali)
• बलिदानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बलिदान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; (Neuter, Instrumental, Singular); समासः—बलेः दानम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• तर्पिता: satisfied
• तर्पिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तर्पित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √तृप्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (Past passive participle, Feminine, Nominative, Singular)

• परिवारेण: with retinue
• परिवारेण: Sahakari (Association/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: परिवार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; (Masculine, Instrumental, Singular)

• संयुक्ता: joined, accompanied
• संयुक्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: संयुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √युज्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (Past participle, Feminine, Nominative, Singular)

• भुक्तिमुक्ति: worldly enjoyment and liberation
• भुक्तिमुक्ति: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भुक्ति + मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समाहार-द्वन्द्व/युग्मार्थ); (Feminine, Accusative, Singular); द्वन्द्वः—भुक्तिः च मुक्तिः

• प्रदायिनी: bestowing
• प्रदायिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रदायिनी (प्रातिपदिक; √दा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (Feminine, Nominative, Singular)

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya—Pūrvadig Devī-sthāna (Kṣemalābhā/associated Devī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: In the eastern quarter shrine, the Devī is anointed with sandal and unguents; bali offerings are placed; attendants/retinue surround her as she grants siddhi and the twin fruits of bhukti and mukti.

Characters & Entities

• Dharmāraṇya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic worship unites prosperity and liberation: sincere pūjā and remembrance of Devī culminate in both bhukti and mukti.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya, with emphasis on the eastern quarter where Devī is propitiated through bali.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vilepa (anointing/smearing with unguents) as pūjā, and bali-dāna (ritual offering) to satisfy the goddess.