Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 7

Devanagari script

खट्वांगी पंचवक्त्रश्च दशबाहुस्त्रिलोचनः । गंगाधरो वृषारूढो भूतप्रेतादिवेष्टितः

Transliteration

khaṭvāṃgī paṃcavaktraśca daśabāhustrilocanaḥ | gaṃgādharo vṛṣārūḍho bhūtapretādiveṣṭitaḥ

Translation

وہ کھٹوانگ (کھوپڑی دار عصا) دھارَن کرنے والا، پانچ چہروں والا، دس بازوؤں والا، سہ چشم؛ گنگا کو دھارَن کیے ہوئے، وِرشبھ پر سوار، اور بھوت پریت وغیرہ کے گنوں سے گھِرا ہوا تھا۔

Word by Word

• खट्वा-अङ्गी: bearing a khaṭvāṅga staff
• खट्वा-अङ्गी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: खट्वा (प्रातिपदिक) + अङ्गिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः: खट्वाङ्गो यस्य सः (bearing a khaṭvāṅga staff)

• पञ्च-वक्त्रः: five-faced
• पञ्च-वक्त्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक) + वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पञ्च वक्त्राणि यस्य सः (five-faced)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• दश-बाहुः: ten-armed
• दश-बाहुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दश (प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; दश बाहवो यस्य सः (ten-armed)

• त्रि-लोचनः: three-eyed
• त्रि-लोचनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; त्रीणि लोचनानि यस्य सः (three-eyed)

• गङ्गा-धरः: bearer of the Gaṅgā
• गङ्गा-धरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; गङ्गां धरतीति (bearer of Gaṅgā)

• वृष-आरूढः: mounted on the bull
• वृष-आरूढः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वृष (प्रातिपदिक) + आरूढ (प्रातिपदिक/कृदन्त-निष्पन्न)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वृषे आरूढः (mounted on the bull)

• भूत-प्रेत-आदि-वेष्टितः: surrounded by bhūtas, pretas, etc.
• भूत-प्रेत-आदि-वेष्टितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भूत (प्रातिपदिक) + प्रेत (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + वेष्टित (वेष्ट् धातु + क्त कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) वेष्टित; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः: भूतैः प्रेतैः आदिभिः वेष्टितः (surrounded by beings, ghosts, etc.)

Speaker

Vyāsa (continued narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhūtanātha/Śiva-darśana-sthāna in Dharmāraṇya (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata (royal listener)

Visual Art Cues

Scene: Śiva in a grand, fearsome-yet-auspicious manifestation: five faces, ten arms holding varied weapons/attributes (unspecified), three eyes blazing; Gaṅgā flowing from matted hair; seated on Nandi; surrounded by bhūtas and pretas in attendance.

Characters & Entities

• Śiva
• Gaṅgā
• Bhūta
• Preta
• Vṛṣabha (Bull)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s all-encompassing sovereignty is praised—He is both ascetic and cosmic Lord, attended by all orders of beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This description belongs to the Indrasara/Indreśvara tīrtha narrative within Dharmāraṇya Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription is stated; the verse provides a dhyāna-like depiction supporting devotion and tīrtha-māhātmya.