Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 59

Devanagari script

रक्तमाल्यांबरधरा मदाघूर्णितलोचना । न्यग्रोधस्य समीपे सा श्रीमाता संश्रिता तदा

Transliteration

raktamālyāṃbaradharā madāghūrṇitalocanā | nyagrodhasya samīpe sā śrīmātā saṃśritā tadā

Translation

سرخ ہار اور سرخ لباس پہنے، الٰہی سرمستی سے گھومتی نگاہوں والی وہ شری ماتا تب برگد (نیگروध) کے قریب جا ٹھہری۔

Word by Word

• रक्त: red
• रक्त: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: रक्त (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक (समासाङ्ग) — ‘red’

• माल्य: garland
• माल्य: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: माल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• अम्बर: garment
• अम्बर: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• धरा: wearing
• धरा: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √धृ (धातु) + अ (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: धारयति इति धरा (कर्तरि), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘wearing/bearing’

• मद: intoxication
• मद: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: मद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग) — ‘intoxication/pride’

• आघूर्णित: rolling
• आघूर्णित: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: आ + √घूर्ण् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), प्रातिपदिक (समासाङ्ग) — ‘whirled/rolling’

• लोचना: eyes
• लोचना: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनस्य अर्थे स्त्री-एकवचन-प्रयोगः; समासान्त-रूप ‘having eyes’

• न्यग्रोधस्य: of the banyan tree
• न्यग्रोधस्य: Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: न्यग्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular

• समीपे: near
• समीपे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Locative singular

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular

• श्रीमाता: the auspicious Mother
• श्रीमाता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + माता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular; कर्मधारयः ‘श्रीरूपा माता’

• संश्रिता: having taken refuge/settled
• संश्रिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + √श्रि (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘having resorted to/settled’

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

Speaker

Vyāsa (narrative voice implied in this passage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nyagrodha-sthāna (within Dharmāraṇya)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Mātaṅgī stands near a great banyan tree, adorned in red garlands and red garments; her eyes roll with divine intoxication; the forest floor is strewn with crimson blossoms.

Characters & Entities

• Śrī Mātā (the Mother Goddess)
• Nyagrodha (banyan tree)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Divine Mother is both transcendent and locally present, sanctifying specific natural landmarks such as sacred trees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is implied, with a banyan (nyagrodha) marking a sacred spot; no named tīrtha is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse provides a sacred-location marker (near the nyagrodha).