Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 50

Devanagari script

तदा तौ च समुत्पन्नौ युगलावश्विनौ भुवि । प्रादुर्भूतं जलं तत्र दक्षिणेन खुरेण च

Transliteration

tadā tau ca samutpannau yugalāvaśvinau bhuvi | prādurbhūtaṃ jalaṃ tatra dakṣiṇena khureṇa ca

Translation

تب زمین پر اشوِنی دیوتا جڑواں پیدا ہوئے۔ اور وہاں دائیں کھُر سے (زمین چیر کر) پانی ظاہر ہو گیا۔

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Avyaya (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• तौ: those two
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; कर्तृ

• च: and
• च: Sambandha/Avyaya (Linking)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• समुत्पन्नौ: born, arisen
• समुत्पन्नौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उत् + पद्/पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तौ-विशेषण

• युगलौ: a pair
• युगलौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युगल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तौ के?—युगलौ (apposition)

• अश्विनौ: the Aśvins (twin gods)
• अश्विनौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; युगलौ-विशेषण/अप्पोजिशन

• भुवि: on earth
• भुवि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक: भुव्/भू)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• प्रादुर्भूतम्: manifested, appeared
• प्रादुर्भूतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रादुस् (अव्यय-उपसर्गवत्) + भू (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; जलं-विशेषण

• जलम्: water
• जलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• दक्षिणेन: with the right
• दक्षिणेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; खुरेण-विशेषण

• खुरेण: hoof
• खुरेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: खुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण

• च: and
• च: Sambandha/Avyaya (Linking)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

Speaker

Unknown (narrative voice within Dharmāraṇya Khaṇḍa; likely Sūta narrating to sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aśvinī-kuṇḍa (implied first spring)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Twin divine youths (Aśvinau) appear upon the earth as the mare’s right hoof strikes; a clear spring bursts forth, forming the first sacred pool amid the forest.

Characters & Entities

• Aśvinau (Aśvinīkumāras)
• Dharmāraṇya (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine presence sanctifies geography; sacred waters arise as signs of grace and become supports for dharma and healing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A water-manifestation at Dharmāraṇya is introduced, preparing for the description of kuṇḍas (sacred pools).

What ritualistic prescription is mentioned?

Not in this verse; it establishes the origin of sacred water that later supports tīrtha practices like snāna.