Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 9

पश्चिमे स्थापितो भानुरुत्तरे च स्वयंभुवः । धर्मेश्वरोत्पत्तिवृत्तमाख्यातं तत्तवाग्रतः

paścime sthāpito bhānuruttare ca svayaṃbhuvaḥ | dharmeśvarotpattivṛttamākhyātaṃ tattavāgrataḥ

مغرب میں بھانو (سورج) کو قائم کیا گیا اور شمال میں سویمبھو؛ اور دھرمیشور کی پیدائش کا حال تمہارے سامنے پہلے بیان کیا جا چکا ہے۔

पश्चिमेin the west
पश्चिमे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिक्शब्दः (in the west)
स्थापितःwas installed
स्थापितः:
क्रिया/भाव (Predicate state)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + णिच् → स्थापय् + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि ‘was installed’
भानुःBhānu (Sun)
भानुः:
कर्ता/विषय (Subject of ‘स्थापितः’)
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उत्तरेin the north
उत्तरे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिक्शब्दः (in the north)
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
स्वयंभुवःSvayaṃbhu (the self-born)
स्वयंभुवः:
कर्ता (Subject; implied ‘is/was’)
TypeNoun
Rootस्वयम् (अव्यय) + भू (धातु) → स्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (‘स्वयमेव भवति’ = self-born)
धर्मेश्वरोत्पत्तिवृत्तम्the account of Dharmeśvara’s origin
धर्मेश्वरोत्पत्तिवृत्तम्:
कर्म (Object; of आख्यातम्)
TypeNoun
Rootधर्मेश्वर + उत्पत्ति + वृत्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष-श्रृंखला (‘धर्मेश्वरस्य उत्पत्तेः वृत्तम्’ = account of the origin)
आख्यातम्has been narrated
आख्यातम्:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootआ-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि ‘has been told’ (agreeing with वृत्तम्)
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Resumptive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here resumptive ‘that (account)’
तवto you/your
तव:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
अग्रतःin (your) presence
अग्रतः:
अधिकरण (Context/location adverb)
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक/समक्षे (in front of, in presence of)

Vyāsa

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Scene: The western quarter shows Bhānu installed with radiant aura; the northern quarter holds Svayaṃbhu, self-manifest and serene. A narrator gestures as if recalling the already-told origin of Dharmeśvara.

B
Bhānu (Sūrya)
S
Svayaṃbhu
D
Dharmeśvara

FAQs

Sacred places integrate cosmic order—sunlight, creation, and dharma—into a protective spiritual geography.

Satyamaṃdira’s sanctified directional mandala within Dharmāraṇya.

None directly; it summarizes installations and recalls an earlier origin narrative.