Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 74

Devanagari script

शिखोपवीतमजिनं मौजीं दंडं कमंडलुम् । ब्रह्मचर्योचितं चिह्नं विहायेमां दशां गतः

Transliteration

śikhopavītamajinaṃ maujīṃ daṃḍaṃ kamaṃḍalum | brahmacaryocitaṃ cihnaṃ vihāyemāṃ daśāṃ gataḥ

Translation

شِکھا، اُپویت (جنیو)، ہرن کی کھال، مُنج کی مُوجی، ڈنڈا اور کمندلو—یہ سب برہماچریہ کی نشانیاں—چھوڑ کر وہ اس حالت میں گر پڑا ہے۔

Word by Word

• शिखोपवीतम्: topknot and sacred thread
• शिखोपवीतम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: śikhā + upavīta (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्वन्द्व-समास (शिखा च उपवीतं च)

• अजिनम्: deerskin garment
• अजिनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ajina (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• मौजीम्: muñja-girdle
• मौजीम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: maujī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• दण्डम्: staff
• दण्डम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: daṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• कमण्डलुम्: water-pot
• कमण्डलुम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: kamaṇḍalu (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• ब्रह्मचर्योचितम्: befitting brahmacarya
• ब्रह्मचर्योचितम्: Karman (Object-Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: brahmacarya + ucita (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; चिह्नम् इति विशेषणम्

• चिह्नम्: mark/insignia
• चिह्नम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: cihna (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• विहाय: having abandoned
• विहाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: vi + √hā (हा धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा-प्रत्यय/ल्यप्), अव्ययभाव: having abandoned

• इमाम्: this
• इमाम्: Karman (Object-Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; दशाम् इति विशेषणम्

• दशाम्: state/condition
• दशाम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: daśā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• गतः: has gone/entered
• गतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: gata (प्रातिपदिक; √gam/गम्)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि प्रयोग (as predicate participle)

Speaker

Sārasvata

Skanda Dialogue

Listener: King (Pārthiva)

Visual Art Cues

Scene: A youth formerly a brahmacārin is shown without his sacred insignia; discarded items (staff, water-pot, deer-skin, girdle) lie aside, symbolizing a broken vow.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Āśrama-dharma is portrayed as a lived discipline with visible vows; when dharma is overturned, one’s spiritual-social identity is also shaken.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new prescription is given; the verse lists brahmacarya insignia (upavīta, daṇḍa, kamaṇḍalu, etc.) as markers of vowed life.