Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 26

Devanagari script

अहो वयं हि राजानः प्रजा यूयं हि संमताः । राजाज्ञया प्रवृत्तानां श्रेयः स्यादन्यथा भयम्

Transliteration

aho vayaṃ hi rājānaḥ prajā yūyaṃ hi saṃmatāḥ | rājājñayā pravṛttānāṃ śreyaḥ syādanyathā bhayam

Translation

ہائے! ہم ہی بادشاہ ہیں اور تم رعایا ہو جو ہماری رضا کے تابع مانی گئی ہے۔ جو لوگ شاہی حکم کے مطابق چلتے ہیں اُن کے لیے بھلائی ہے، ورنہ خوف ہے۔

Word by Word

• अहो: ah!, alas!/oh!
• अहो: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: अव्यय; विस्मयादिबोधक-निपात (interjection/particle of exclamation)

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (common pronoun), प्रथमा (1st case), बहुवचन (plural)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/causal particle)

• राजानः: kings
• राजानः: Karta (Predicate nominative/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन

• प्रजाः: subjects/people
• प्रजाः: Karta (Predicate nominative/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन

• यूयम्: you (pl.)
• यूयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (common pronoun), प्रथमा (1st case), बहुवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

• संमताः: approved/accepted
• संमताः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + मन् (धातु) → संमत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘यूयम्’)

• राजाज्ञया: by the king’s command
• राजाज्ञया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: राजन् + आज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (राज्ञः आज्ञा), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; करण (instrumental)

• प्रवृत्तानाम्: of those who act/are engaged
• प्रवृत्तानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: प्र + वृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; वृत्त from √वृत्)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; ‘प्रवृत्त’ = engaged/acting; सम्बन्ध (genitive)

• श्रेयः: welfare/the better course
• श्रेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रेयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कर्तृस्थानी (as subject of ‘स्यात्’)

• स्यात्: would be/should be
• स्यात्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Adhikarana (Adverbial/अधिकरण-भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• भयम्: fear
• भयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; ‘स्यात्’ इत्यस्य कर्ता (elliptic: ‘(स्यात्) भयम्’)

Speaker

Naradeva (the king) (deduced from immediate narrative continuity)

Visual Art Cues

Scene: A king in court asserts sovereignty and warns that welfare follows obedience while disobedience brings fear; ministers and subjects stand attentive in a formal sabhā.

Characters & Entities

• Naradeva (king)
• rājā (king)
• prajā (subjects)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic social ethics: order and welfare arise when one follows rightful authority; defiance breeds fear and instability.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it functions as narrative Rajadharma within the Brahmottarakhaṇḍa context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse emphasizes conduct (dharma) rather than a ritual act.