Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 66

Devanagari script

वज्रवैडूर्यपाचादिप्रासादशतसंकुलम् । माणिक्य गोपुरद्वारं मुक्तादामभिरुज्ज्वलम्

Transliteration

vajravaiḍūryapācādiprāsādaśatasaṃkulam | māṇikya gopuradvāraṃ muktādāmabhirujjvalam

Translation

وہ مقام ہیرے، بیریِل، بلور وغیرہ کے سینکڑوں محلّات سے بھرا ہوا تھا؛ یاقوت سے جڑے گوپور دروازے موتیوں کی مالاؤں سے جگمگا رہے تھے۔

Word by Word

• वज्रवैडूर्यपाचादिप्रासादशतसंकुलम्: crowded with hundreds of palaces of vajra, vaidūrya, pāc etc.
• वज्रवैडूर्यपाचादिप्रासादशतसंकुलम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वज्र (प्रातिपदिक) + वैडूर्य (प्रातिपदिक) + पाच (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + प्रासाद (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक) + संकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः—(वज्र-वैडूर्य-पाच-आदि)-प्रासाद-शत-संकुलम् (बहूनि प्रासादशतानि येषु तत्)

• माणिक्यगोपुरद्वारम्: the gateway of a ruby (māṇikya) gopura
• माणिक्यगोपुरद्वारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माणिक्य (प्रातिपदिक) + गोपुर (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः—माणिक्य-गोपुर-द्वारम् (माणिक्यनिर्मितस्य गोपुरस्य द्वारम्)

• मुक्तादामभिः: with garlands/strings of pearls
• मुक्तादामभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मुक्ता (प्रातिपदिक) + दामन्/दाम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (दाम), तृतीया विभक्ति, बहुवचन; समासः—मुक्ता-दाम (मुक्तानां दामानि)

• उज्ज्वलम्: shining, radiant
• उज्ज्वलम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उज्ज्वल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this snippet)

Visual Art Cues

Scene: A vast jeweled cityscape: hundreds of mansions built of vajra-like diamond, vaidūrya (beryl), crystal; towering gopuras studded with rubies; pearl garlands draped across gateways, all shimmering in cool, otherworldly light.

Characters & Entities

• Takṣaka’s city
• vajra (diamond)
• vaiḍūrya (beryl)
• māṇikya (ruby)
• muktā (pearls)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic descriptions use sacred aesthetics to convey the vastness and wonder of cosmic realms beyond the human world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this is a portrayal of Nāga-loka’s splendor, not a pilgrimage injunction.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.