Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 65

Devanagari script

सोऽपश्यद्राजतनयो महेंद्रभवनोपमम् । महारत्नपरिभ्राजन्मयूखपरिदीपितम्

Transliteration

so'paśyadrājatanayo maheṃdrabhavanopamam | mahāratnaparibhrājanmayūkhaparidīpitam

Translation

وہاں شہزادے نے مہندر کے محل جیسا ایک قصر دیکھا، جو عظیم و درخشاں جواہرات کی کرنوں سے چاروں طرف روشن تھا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश्/√दृश् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• राजतनयः: the king’s son
• राजतनयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राज (प्रातिपदिक) + तनय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषसमासः ‘राज्ञः तनयः’

• महेंद्रभवनोपमम्: resembling Indra’s palace
• महेंद्रभवनोपमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महेंद्र (प्रातिपदिक; इन्द्र-विशेषण) + भवन (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषसमासः ‘महेन्द्रस्य भवनम् इव उपमम्’ (like Indra’s palace)

• महारत्नपरिभ्राजन्मयूखपरिदीपितम्: illumined by rays shining from great jewels
• महारत्नपरिभ्राजन्मयूखपरिदीपितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक) + परि + √भ्राज् (धातु; शतृ-कृदन्त ‘परिभ्राजन्’) + मयूख (प्रातिपदिक) + परि + √दीप् (धातु; क्त-कृदन्त ‘परिदीपित’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः: ‘महारत्नैः परिभ्राजन्मयूखैः परिदीपितम्’—(illuminated by rays shining all around from great gems); अन्ते क्त-कृदन्त ‘परिदीपित’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Takṣaka-bhavana (Nāga-loka)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Inside Takṣaka’s palace: towering pillars inlaid with gems; walls and ceilings glow with multicolored rays, bathing the astonished prince in jewel-light like dawn within a hall.

Characters & Entities

• Indra (Maheś/ Mahendra as epithet of Indra)
• prince
• ratna (jewels)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Extraordinary splendor can exist even outside the human sphere, reminding one that material brilliance is not limited to earthly kingdoms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No; the verse is a descriptive passage of Takṣaka’s realm rather than a tīrtha-glorification.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.