Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 48
Devanagari script
तदुपश्रुत्य राजापि चित्रवर्मातिवि ह्वलः । यमुनायास्तटं प्राप्य विचेष्टः समजायत
Transliteration
tadupaśrutya rājāpi citravarmātivi hvalaḥ | yamunāyāstaṭaṃ prāpya viceṣṭaḥ samajāyata
Translation
یہ خبر سن کر بادشاہ چتروَرما بھی سخت بے قرار ہو گیا؛ یمنا کے کنارے پہنچ کر وہ بے بسی میں تڑپ اٹھا۔
Word by Word
तत्that (news)
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मरूपेण (object of hearing)
उपश्रुत्यhaving heard
उपश्रुत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootउप + श्रु (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund), ‘having heard’
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/बल)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अव्यय (particle: also/even)
चित्रवर्माCitravarmā
चित्रवर्मा:
Apposition (समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootचित्रवर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेष्य-नाम (proper name)
अतिविह्वलःextremely agitated
अतिविह्वलः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग) + विह्वल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (of राजा/चित्रवर्मा)
यमुनायाःof the Yamunā
यमुनायाः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयमुना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
तटम्bank
तटम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
प्राप्यhaving reached
प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + आप्/आप् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund), ‘having reached’
विचेष्टःrestless, distraught
विचेष्टः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविचेष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (of राजा)
समजायतbecame, arose
समजायत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + जन् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker
Narrator (context not provided; likely Purāṇic narrator within Brāhma Khaṇḍa)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Yamunā
Type: river
Visual Art Cues
Scene: King Citravarmā rushes to the Yamunā bank, crown askew, eyes wide with shock; attendants cluster behind; the river looms vast and indifferent.
Characters & Entities
C
CitravarmāY
YamunāFAQs
Even rulers are subject to grief; the Purāṇic narrative invites reflection on steadiness and reliance on dharma in crisis.
The Yamunā riverbank is mentioned; no specific tīrtha is specified.
None.