Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 49

Devanagari script

आत्मपुत्रेण सदृशं कृपया पर्यपोषयत् । एकचक्राह्वये रम्ये ग्रामे कृतनिकेतना

Transliteration

ātmaputreṇa sadṛśaṃ kṛpayā paryapoṣayat | ekacakrāhvaye ramye grāme kṛtaniketanā

Translation

اس نے شفقت کے ساتھ اسے اپنے ہی بیٹے کی مانند پرورش کیا، اور ایکچکرا نامی دلکش گاؤں میں گھر بنا کر رہنے لگی۔

Word by Word

• आत्मपुत्रेण: with (her) own son
• आत्मपुत्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आत्मनः पुत्रः)

• सदृशम्: similar (as)
• सदृशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• कृपया: out of compassion
• कृपया: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• पर्यपोषयत्: she nourished/raised
• पर्यपोषयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पुष् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः परि-

• एकचक्राह्वये: in (the place) called Ekacakra
• एकचक्राह्वये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक) + आह्वय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम्; नामधेय-तत्पुरुषः (एकचक्र इति आह्वयः यस्य)

• रम्ये: pleasant
• रम्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम्

• ग्रामे: in the village
• ग्रामे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• कृतनिकेतना: having made a dwelling (settled)
• कृतनिकेतना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातोः क्त, कृदन्त) + निकेतन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहिर्वृत्त्या विशेषणम्; क्त-प्रत्ययान्तः (कृत)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; specific speaker not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ekacakrā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A brāhmaṇa lady tenderly feeding and caring for a boy as her own, in a serene village courtyard of Ekacakrā with simple huts, cows, and a calm domestic atmosphere.

Characters & Entities

• Ekacakrā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Compassion expressed through protection and nurturing of the vulnerable is upheld as dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly praised; the verse locates the narrative in the village named Ekacakrā.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse emphasizes ethical conduct (dayā/compassion) rather than a rite.