Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 75

Devanagari script

मंदवारे प्रदोषोऽयं दुर्लभः सर्वदेहिनाम् । तत्रापि दुर्लभतरः कृष्णपक्षे समागते

Transliteration

maṃdavāre pradoṣo'yaṃ durlabhaḥ sarvadehinām | tatrāpi durlabhataraḥ kṛṣṇapakṣe samāgate

Translation

منڈوار (سوموار) کو آنے والا یہ پرَدوش تمام جسم رکھنے والوں کے لیے نایاب ہے؛ اور جب یہ کرشن پکش (تاریک پندرہ) میں واقع ہو تو اس سے بھی زیادہ نایاب ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• मन्दवारे: on Saturday
• मन्दवारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्द-वार (प्रातिपदिक); मन्द + वार
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• प्रदोषः: pradoṣa (twilight observance)
• प्रदोषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रदोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; निर्देशवाचक

• दुर्लभः: rare, hard to obtain
• दुर्लभः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• सर्वदेहिनाम्: of all embodied beings
• सर्वदेहिनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व-देहिन् (प्रातिपदिक); सर्व + देहिन्
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; कर्मधारयः (‘सर्वे देहिनः’)

• तत्र: therein
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb: there/in that)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक अव्यय (even/also)

• दुर्लभतरः: still rarer
• दुर्लभतरः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तरप्-प्रत्यय (comparative)

• कृष्णपक्षे: in the dark fortnight
• कृष्णपक्षे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण-पक्ष (प्रातिपदिक); कृष्ण + पक्ष
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः (dark fortnight)

• समागते: when it has arrived
• समागते: Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute): ‘when (it) has come’

Speaker

Hanūmān

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇḍavā-sara (contextual)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A calendrical-astral motif: moon (kṛṣṇa-pakṣa) over a lakeside Śiva shrine at dusk; devotees note the rare Monday pradoṣa, preparing lamps and offerings.

Characters & Entities

• Hanūmān
• Pradoṣa
• Kṛṣṇa-pakṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred timings (kāla-māhātmya) intensify the fruit of devotion; rare alignments are especially meritorious.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not directly; the chapter context links Pradoṣa worship to Maṇḍavā-saras.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observe/perform Śiva devotion on Pradoṣa, particularly when it falls on Maṇḍavāra (Monday) and in the Kṛṣṇa-pakṣa.