Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 40

Devanagari script

अथ यौवनभारेण जृंभमाणेन नित्यशः । बभूव हृदयं तस्याः कंदपर्परिकंपितम्

Transliteration

atha yauvanabhāreṇa jṛṃbhamāṇena nityaśaḥ | babhūva hṛdayaṃ tasyāḥ kaṃdaparparikaṃpitam

Translation

پھر جب جوانی کا بوجھ روز بروز بڑھتا گیا تو اس کا دل کام دیو کی ہیجان انگیزی سے لرزنے لگا۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (sequence/then)

• यौवनभारेण: by the burden of youth
• यौवनभारेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यौवन-भार (प्रातिपदिक; यौवन + भार)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे भेदः); तृतीया विभक्ति (करण), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (यौवनस्य भारः)

• जृंभमाणेन: by (it) swelling/yawning (i.e., expanding)
• जृंभमाणेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: जृम्भ् (धातु) → जृंभमाण (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रत्ययान्तः (present participle, आत्मनेपद-शानच्); तृतीया विभक्ति, एकवचन; पुं/नपुं (सन्दर्भानुसार)

• नित्यशः: constantly
• नित्यशः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्यशः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• बभूव: became
• बभूव: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्शभूत/perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हृदयम्: heart
• हृदयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• कंदपर्परिकंपितम्: trembled/shaken by love’s agitation (lit. shaken by ‘kanda-parpari’)
• कंदपर्परिकंपितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कंद-परपरि-कंपित (प्रातिपदिक; कंद + परपरि + कंपित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कृदन्तः क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘कंपित’; समासः तत्पुरुषः (कंदपरपरिणा/कंदपरपरिसम्बन्धेन कंपितम्)

Speaker

Narrator (context not specified in snippet; likely Purāṇic narrator such as Sūta)

Visual Art Cues

Scene: A young woman in a private chamber, subtly trembling, eyes half-lowered; Kāma’s unseen presence suggested by a faint floral breeze and a quivering lotus in her hand; the heart’s agitation conveyed through rippling water or vibrating lamp-flame.

Characters & Entities

• Kandarpa (Kāma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked desire can disturb the heart; dharma calls for vigilance and disciplined guidance of the mind.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes an internal moral-psychological shift.