Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 75

Devanagari script

तं नीयमानं जगदीशसन्निधिं शीघ्रं विदित्वा भगवान्यमः स्वयम् । कृतांजलिर्देव जयेत्युदीरयन्प्रणम्य मूर्ध्ना निजगाद शूलिनम्

Transliteration

taṃ nīyamānaṃ jagadīśasannidhiṃ śīghraṃ viditvā bhagavānyamaḥ svayam | kṛtāṃjalirdeva jayetyudīrayanpraṇamya mūrdhnā nijagāda śūlinam

Translation

جب اسے جگدیش کے حضور لے جایا جا رہا تھا، تو فوراً سمجھ کر خود بھگوان یم نے ہاتھ جوڑ کر پکارا: “اے دیو، جے ہو!” پھر سر جھکا کر شُول دھاری پروردگار سے عرض کیا۔

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नीयमानम्: being led
• नीयमानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नी (धातु) + यमान (कृदन्त)
• Form: वर्तमान-कर्मणि-प्रत्यय (passive present participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (being led)

• जगदीशसन्निधिम्: to the presence of the Lord of the world
• जगदीशसन्निधिम्: Gati/Karma (Goal as object/गत्यर्थक-कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् + ईश + सन्निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जगदीशस्य सन्निधिः)

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Prakāra (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणवत् अव्ययीभूत (adverb: quickly)

• विदित्वा: having known
• विदित्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund), पूर्वकालिक-क्रिया

• भगवान्: the venerable lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यमः: Yama
• यमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Emphasis (निपातार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: निपात/अव्यय (reflexive adverb: himself)

• कृताञ्जलिः: with hands folded
• कृताञ्जलिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (कृतः अञ्जलिः येन)

• देव: O God
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन

• जय: be victorious / victory!
• जय: Kriya (Blessing/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; आशीर्वादार्थ (victory to you)

• इति: thus
• इति: Vākyārtha-marker (इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• उदीरयन्: uttering
• उदीरयन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उद्-ईर् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (uttering)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund), पूर्वकालिक-क्रिया (having bowed)

• मूर्ध्ना: with (his) head
• मूर्ध्ना: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• निजगाद: said/spoke
• निजगाद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गद् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• शूलिनम्: to Śūlin (the trident-bearer, Shiva)
• शूलिनम्: Sampradāna/Karma (Addressee as object)
• Type: Noun
• Root: शूलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Nārada (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jagadīśa-sannidhi (generic Shiva-sannidhi)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja (king)

Visual Art Cues

Scene: Yama, realizing he is being brought before Shiva, folds his hands, proclaims victory to the Lord, bows his head, and addresses the trident-bearing deity; the mood shifts from violence to reverent submission.

Characters & Entities

• Yama
• Jagadīśa (Śiva)
• Śūlin (Śiva)
• Vīrabhadra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even Yama, the lord of death, honors the supreme divine authority, teaching reverence and surrender to the highest Lord.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific sacred site is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse highlights devotional gesture (añjali, praṇāma) as a model of humility before divinity.