Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 46

Devanagari script

इति तां वररत्नाढ्य सस्पृहां करभूषणे । वाक्ष्योदारमतिर्वैश्यः सस्मितं समभाषत

Transliteration

iti tāṃ vararatnāḍhya saspṛhāṃ karabhūṣaṇe | vākṣyodāramatirvaiśyaḥ sasmitaṃ samabhāṣata

Translation

یوں اُس کو—عمدہ جواہرات سے آراستہ اور ہاتھ کے زیور کی خواہش مند—دیکھ کر، فراخ دل ویشیہ نے مسکرا کر اُس سے گفتگو کی۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: इति-शब्दः; वाक्यसमाप्तिसूचक/quotative particle

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• वररत्नाढ्य: rich in excellent jewels
• वररत्नाढ्य: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वर-रत्न-आढ्य (प्रातिपदिक; वर + रत्न + आढ्य)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (ताम् इति पदस्य)

• सस्पृहाम्: eager/longing
• सस्पृहाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स-स्पृह (प्रातिपदिक; स्पृह्-भाव)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• करभूषणे: about/on the hand-ornament
• करभूषणे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कर-भूषण (प्रातिपदिक; कर + भूषण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष

• वाक्: speech/words
• वाक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अक्षि: eye
• अक्षि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उदारमतिḥ: of generous mind
• उदारमतिḥ: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उदार-मति (प्रातिपदिक; उदार + मति)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास; विशेषण

• वैश्यः: the merchant (vaiśya)
• वैश्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैश्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सस्मितम्: with a smile
• सस्मितम्: Kriyāviśeṣaṇa (Manner)
• Type: Adjective
• Root: स-स्मित (प्रातिपदिक; स्मित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)

• समभाषत: spoke
• समभाषत: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + भाष् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual, unspecified in snippet)

Visual Art Cues

Scene: A smiling merchant (vaiśya) addresses a jewel-adorned woman who looks toward a hand-ornament; the moment captures negotiation wrapped in charm.

Characters & Entities

• Vaiśya
• gaṇikā
• kaṃkaṇa (hand-ornament)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A dharmic story often turns on how one responds to another’s craving—through generosity, restraint, or moral discernment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the theme suggests forthcoming discussion of giving and moral exchange.