Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 88

Devanagari script

इन्द्रोपेंद्रविरिंच्याद्यैः सेव्यते सिद्धिकांक्षिभिः । तत्रैकेन दिनेनापि यत्कृतं व्रतमुत्तमम्

Transliteration

indropeṃdraviriṃcyādyaiḥ sevyate siddhikāṃkṣibhiḥ | tatraikena dinenāpi yatkṛtaṃ vratamuttamam

Translation

یہ مقام سِدھی کے خواہاں لوگوں کے لیے اندَر، اُپیندر (وشنو)، وِرِنچی (برہما) وغیرہ دیوتاؤں کے ذریعے قابلِ تعظیم ہے۔ وہاں ایک ہی دن میں بھی جو اُتم ورت رکھا جائے—

Word by Word

• इन्द्र: Indra
• इन्द्र: —
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (समासाङ्ग/compound member), एकवचन (समासे)

• उपेन्द्र: Upendra (Viṣṇu)
• उपेन्द्र: —
• Type: Noun
• Root: उपेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (समासाङ्ग), एकवचन (समासे)

• विरिञ्चि: Viriñci (Brahmā)
• विरिञ्चि: —
• Type: Noun
• Root: विरिञ्चि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (समासाङ्ग), एकवचन (समासे)

• आद्यैः: and others
• आद्यैः: Karaṇa/Agent-group marker (By/with—instrumental of association)
• Type: Adjective
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; ‘आद्यैः’ = ‘आदि-शब्देन सह/and others’

• इन्द्रोपेन्द्रविरिञ्च्याद्यैः: by Indra, Upendra, Viriñci and others
• इन्द्रोपेन्द्रविरिञ्च्याद्यैः: Karaṇa (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + उपेन्द्र + विरिञ्चि + आदि (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: द्वन्द्वसमास (समाहार/itaretara), तृतीया (3rd), बहुवचन; ‘by Indra, Upendra, Viriñci and others’

• सेव्यते: is served
• सेव्यते: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सेव् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः: ‘is served/attended’

• सिद्धि: success/accomplishment
• सिद्धि: —
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (समासाङ्ग), एकवचन (समासे)

• काङ्क्षिभिः: by those who desire
• काङ्क्षिभिः: Karaṇa (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: काङ्क्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; ‘desirers’

• सिद्धिकाङ्क्षिभिः: by seekers of success
• सिद्धिकाङ्क्षिभिः: Karaṇa (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि + काङ्क्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘सिद्धेः काङ्क्षिभिः’; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: स्थानवाचक-अव्यय: ‘there’

• एकेन: with one
• एकेन: Karaṇa (Instrument/measure/करण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ‘one’ (qualifying दिनेन)

• दिनेन: day
• दिनेन: Karaṇa (Measure of time/करण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha-bodhaka (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय: ‘also/even’

• तत्रैकेन: there, with one
• तत्रैकेन: Adhikaraṇa + Karaṇa
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र + एकेन (अव्यय + सुबन्त)
• Form: सन्ध्यन्त-समुच्चय: ‘तत्र’ (adv) + ‘एकेन’ (instr sg)

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative determiner/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• कृतम्: performed
• कृतम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘व्रतम्’)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘done/performed’

• व्रतम्: vow
• व्रतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘श्रेष्ठम्’ (qualifying व्रतम्)

Speaker

Unknown (narrative voice not identifiable from the isolated verse; likely Purāṇic narrator within Brahmottarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gokarṇa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Indra, Viṣṇu, and Brahmā appear in reverent posture before the Gokarṇa liṅga; a devotee undertakes a one-day vow nearby, with ritual lamps and offerings arranged simply.

Characters & Entities

• Indra
• Upendra (Viṣṇu)
• Viriñci (Brahmā)
• Gokarṇa (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A vow performed at a highly charged sacred site multiplies in merit; even devas honor such places for siddhi.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gokarṇa (implied as the ‘there’ being praised in this sequence).

What ritualistic prescription is mentioned?

Vrata—undertaking an ‘uttama’ (excellent) vow/observance, even for one day.