Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 8

Devanagari script

माघे कृष्णचतुर्द्दश्यामुपवासोऽति दुर्लभः । तत्रापि दुर्लभं मन्ये रात्रौ जागरणं नृणाम्

Transliteration

māghe kṛṣṇacaturddaśyāmupavāso'ti durlabhaḥ | tatrāpi durlabhaṃ manye rātrau jāgaraṇaṃ nṛṇām

Translation

ماہِ ماغھ کی کرشن چتُردشی کو روزہ (اُپواس) رکھنا نہایت نایاب ہے؛ اور اس سے بھی زیادہ نایاب، میرے نزدیک، لوگوں کا رات بھر جاگ کر جاگرن کرنا ہے۔

Word by Word

• माघे: in (the month of) Māgha
• माघे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• कृष्णचतुर्दश्याम्: on the dark fortnight’s fourteenth day
• कृष्णचतुर्दश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण + चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (कृष्णा चतुर्दशी); स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• उपवासः: fasting
• उपवासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उपवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• अति: very
• अति: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय; अतिशयार्थक (very/exceedingly)

• दुर्लभः: rare/difficult to obtain
• दुर्लभः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; पुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘उपवासः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• तत्र: there/in that (case)
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देश/प्रसङ्गवाचक (there/in that context)

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात; ‘also/even’

• दुर्लभम्: rare/difficult
• दुर्लभम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘जागरणम्’ इत्यस्य कर्मरूपेण/विशेषणरूपेण

• मन्ये: I think
• मन्ये: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• जागरणम्: keeping vigil/remaining awake
• जागरणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जागरण (प्रातिपदिक; √जागृ (धातु) + ल्युट्)
• Form: ल्युट्-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• नृणाम्: of men/people
• नृणाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

Speaker

Sūta (inferred)

Visual Art Cues

Scene: Night-long vigil in a temple: rows of lamps, devotees chanting, fasting ascetics seated in meditation; moon of caturdaśī overhead.

Characters & Entities

• Māgha
• Kṛṣṇa-caturdaśī
• Upavāsa
• Jāgaraṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Rare disciplines like fasting and night-vigil are exalted as powerful expressions of devotion and spiritual resolve.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is specified; the verse focuses on a calendrical observance (vrata) in Māgha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Upavāsa on Māgha kṛṣṇa-caturdaśī and rātri-jāgaraṇa (night vigil).