Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 77

Devanagari script

दूरभ्रमणविश्रांतं शंके त्वामिह चागतम् । दृष्ट्वाश्चर्यमिवात्यर्थं मुदितोसि मुखश्रिया

Transliteration

dūrabhramaṇaviśrāṃtaṃ śaṃke tvāmiha cāgatam | dṛṣṭvāścaryamivātyarthaṃ muditosi mukhaśriyā

Translation

مجھے گمان ہے کہ تم دور دراز کی بھٹکنے والی مسافت سے تھک کر یہاں آئے ہو؛ مگر تمہیں دیکھ کر یوں لگتا ہے گویا میں کوئی عجوبہ دیکھ رہا ہوں—تمہارے چہرے کی تابانی سے تم نہایت شاداں نظر آتے ہو۔

Word by Word

• दूरभ्रमणविश्रान्तम्: rested from long wandering
• दूरभ्रमणविश्रान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दूर (अव्यय/उपसर्गवत्) + भ्रमण (भ्रम् धातु, भाववाचक-प्रातिपदिक) + विश्रान्त (विश्रम् धातु, क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्तान्त-विशेषणम्; समासः—दूर-भ्रमणेन विश्रान्तम् (तृतीया-तत्पुरुष)

• शंके: I suspect/think
• शंके: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: शङ्क् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपद

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• आगतम्: come/arrived
• आगतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्तान्त (past passive participle)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive)

• आश्चर्यम्: a wonder
• आश्चर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• इव: as if/like
• इव: Sambandha (Comparator/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा-वाचक (particle of comparison)

• अत्यर्थम्: exceedingly
• अत्यर्थम्: Visheshana (Adverbial modifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्यर्थ (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/तीव्रता-वाचक क्रियाविशेषण (adverb of degree)

• मुदितः: delighted
• मुदितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मुद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्तान्त-विशेषणम्

• असि: you are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• मुखश्रिया: with the radiance/beauty of (your) face
• मुखश्रिया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—मुखस्य श्रीः (षष्ठी-तत्पुरुष), तया (instrumental)

Speaker

Unnamed petitioner/king (addressing Gautama)

Visual Art Cues

Scene: A weary traveler/king arrives after long wandering; a sage or host beholds him with wonder at his radiant, joyful face, signaling a turning point toward purification.

Characters & Entities

• Gautama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The presence of holiness is recognized by serenity and radiance; such darśana inspires awe and joy in the devotee.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes the devotee’s perception of the sage’s auspicious qualities.