Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 52

एवं ध्यात्वा तु हृत्पद्मे जगतः पितरौ शिवौ । जप्त्वा तदात्मकं मंत्रं तदंते बहिरर्चयेत्

evaṃ dhyātvā tu hṛtpadme jagataḥ pitarau śivau | japtvā tadātmakaṃ maṃtraṃ tadaṃte bahirarcayet

یوں دل کے کنول میں جگت کے ماں باپ، شیو اور شیوا، کا دھیان کر کے اُنہی کے جوہر والا منتر جپے؛ اور اس کے اختتام پر بیرونی پوجا ادا کرے۔

एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)
ध्यात्वाhaving meditated
ध्यात्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootध्यात्वा (कृदन्त; √ध्यै (धातु) + त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपात (particle)
हृत्पद्मेin the lotus of the heart
हृत्पद्मे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृत् + पद्म (प्रातिपदिक)
Formसमासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘हृदः पद्मम्’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरणम्
जगतःof the world
जगतः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध
पितरौthe two parents
पितरौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), द्विवचन; कर्ता
शिवौŚiva (the divine pair)
शिवौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; ‘शिव-युगल’ (शिव-पार्वती)
जप्त्वाhaving recited
जप्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootजप्त्वा (कृदन्त; √जप् (धातु) + त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त; पूर्वक्रिया
तदात्मकम्of that very nature
तदात्मकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुषः) ‘तद्-आत्मकः’ = ‘of that nature’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (मन्त्रं)
मन्त्रम्mantra
मन्त्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे नपुंसकवत्), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म
तदन्तेat its end, thereafter
तदन्ते:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः ‘तदन्ते’ = ‘तस्य अन्ते’; अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial)
बहिःoutside
बहिः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootबहिः (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)
अर्चयेत्should worship
अर्चयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अर्च् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

Narratorial/Instructional voice within Brahmottarakhaṇḍa (speaker not explicit in the snippet)

Scene: A yogin seated in padmāsana visualizing Śiva and Śivā enthroned within a luminous heart-lotus; subtle transition to outer shrine worship with lamps and flowers.

Ś
Śiva
Ś
Śivā (Pārvatī/Umā)

FAQs

Inner worship (dhyāna and japa) should mature into outer worship (arcana), uniting contemplation with disciplined action.

No particular tīrtha is referenced; the teaching is a general pūjā-krama (ritual sequence).

Dhyāna in the heart-lotus → mantra-japa embodying Śiva–Śivā → external arcana (formal worship).