Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 67

Devanagari script

तत्रापश्यत्कृतोद्वाहं भद्रायुषमरिंदमम् । पादयोः पतितं प्रेम्णा हर्षात्तं परिषस्वजे

Transliteration

tatrāpaśyatkṛtodvāhaṃ bhadrāyuṣamariṃdamam | pādayoḥ patitaṃ premṇā harṣāttaṃ pariṣasvaje

Translation

وہاں اس نے دشمنوں کو کچلنے والے بھدرایوش کو دیکھا جس کا نکاح ہو چکا تھا۔ وجرباہو محبت سے اس کے قدموں میں گر پڑا اور خوشی میں اسے گلے لگا لیا۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कृतोद्वाहम्: (one) who had performed the marriage
• कृतोद्वाहम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कृत-उद्वाह (कृ धातु + उद्वाह प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; तत्पुरुषसमासः

• भद्रायुषम्: Bhadrāyuṣa (of auspicious life)
• भद्रायुषम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भद्र-आयुस् (भद्र प्रातिपदिक + आयुस् प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः (भद्रम् आयुः यस्य)

• अरिंदमम्: subduer of enemies
• अरिंदमम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अरि-दम (अरि प्रातिपदिक + दम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (अरिं दमयति इति)

• पादयोः: at (his) feet
• पादयोः: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), द्विवचन

• पतितम्: fallen/prostrated
• पतितम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘fallen/prostrated’

• प्रेम्णा: with affection
• प्रेम्णा: Karaṇa (Instrument/Cause/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• हर्षात्: from joy
• हर्षात्: Hetu/Apādāna (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• परिषस्वजे: embraced
• परिषस्वजे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-स्वञ्ज्/स्वज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Purāṇic narrator (contextual; likely Sūta-style narration)

Visual Art Cues

Scene: Vajrabāhu beholds the newlywed Bhadrāyuṣa; Bhadrāyuṣa falls at Vajrabāhu’s feet; Vajrabāhu lifts and embraces him, eyes moist with joy; courtiers witness the tender reunion.

Characters & Entities

• Bhadrāyuṣa
• Vajrabāhu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Strength in battle is crowned by humility at home; reverence and affection within family are also forms of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is referenced; the verse highlights family reunion and blessing.

What ritualistic prescription is mentioned?

Respectful prostration at elders’ feet (pāda-vandana) is exemplified, though not prescribed as a formal rite.