Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 61

Devanagari script

तस्यां निशायां व्युष्टायामृषभो योगिनां वरः । चंद्रांगदं समागत्य सीमंतिन्याः पतिं नृपम्

Transliteration

tasyāṃ niśāyāṃ vyuṣṭāyāmṛṣabho yogināṃ varaḥ | caṃdrāṃgadaṃ samāgatya sīmaṃtinyāḥ patiṃ nṛpam

Translation

جب وہ رات گزر گئی اور سحر نمودار ہوئی تو یوگیوں میں افضل رِشبھ آیا اور سیمنتنی کے شوہر، راجا چندر آنگد سے ملا۔

Word by Word

• तस्याम्: in that
• तस्याम्: Adhikarana (अधिकरण/locative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम

• निशायाम्: in the night
• निशायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• व्युष्टायाम्: when it had passed/dawned
• व्युष्टायाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: वि + वस् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) ‘व्युष्ट’ = ‘dawned/ended’; स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘निशायाम्’ इति विशेषणम्

• ऋषभः: Ṛṣabha (a sage)
• ऋषभः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• योगिनाम्: of yogins
• योगिनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• वरः: the best
• वरः: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘ऋषभः’ इति विशेष्यस्य विशेषणार्थे (श्रेष्ठः)

• चन्द्राङ्गदम्: Candrāṅgada (name of the king)
• चन्द्राङ्गदम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: चन्द्राङ्गद (प्रातिपदिक) = चन्द्र + अङ्गद
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मपद

• समागत्य: having come/arrived
• समागत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + गम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• सीमन्तिन्याः: of the wife (lady)
• सीमन्तिन्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सीमन्तिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• पतिम्: husband, lord
• पतिम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• नृपम्: king
• नृपम्: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पतिम्’ इति विशेष्यस्य समानााधिकरणम्

Speaker

Purāṇic narrator (contextual; likely Sūta-style narration)

Visual Art Cues

Scene: At dawn, a radiant yogin Ṛṣabha arrives at the palace; the king rises to greet him; morning light and sacred calm fill the hall.

Characters & Entities

• Ṛṣabha
• Candrāṅgada
• Sīmantinī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In Purāṇic dharma, enlightened sages approach rulers to guide them—spiritual wisdom is meant to direct worldly power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it sets up a sage–king encounter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse introduces Ṛṣabha’s arrival.