Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 18

Devanagari script

ऊरुद्वयं पातु कुबेरमित्रो जानुद्वयं मे जगदीश्वरोऽव्यात् । जंघायुगं पुंगवकेतुरव्यात्पादौ ममाव्या त्सुरवंद्यपादः

Transliteration

ūrudvayaṃ pātu kuberamitro jānudvayaṃ me jagadīśvaro'vyāt | jaṃghāyugaṃ puṃgavaketuravyātpādau mamāvyā tsuravaṃdyapādaḥ

Translation

کوبیر کے دوست میری دونوں رانوں کی حفاظت کریں؛ جہان کے مالک میرے دونوں گھٹنوں کی نگہبانی کریں۔ پُنگَوَکیتو میری دونوں پنڈلیوں کی حفاظت کرے؛ اور وہ جن کے قدموں کو دیوتا سجدہ کرتے ہیں، میرے پاؤں کی حفاظت فرمائیں۔

Word by Word

• ऊरुद्वयम्: the pair of thighs
• ऊरुद्वयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऊरु (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगुसमासः (द्वौ ऊरू)

• पातु: may (he) protect
• पातु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• कुबेरमित्रः: Kubera’s friend
• कुबेरमित्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुबेर (प्रातिपदिक) + मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुबेरस्य मित्रः)

• जानुद्वयम्: the pair of knees
• जानुद्वयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जानु (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगुसमासः (द्वे जानुनी)

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम

• जगदीश्वरः: Lord of the world
• जगदीश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः ईश्वरः)

• अव्यात्: may (he) protect
• अव्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (सम्भावना/आशीः), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• जंघायुगम्: the pair of shanks
• जंघायुगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जङ्घा (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषः (जङ्घयोः युगम् = pair)

• पुंगवकेतुः: he whose banner is the bull
• पुंगवकेतुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुंगव (प्रातिपदिक) + केतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुषः (पुंगवस्य केतुः)

• अव्यात्: may (he) protect
• अव्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• पादौ: (my) two feet
• पादौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), द्विवचन

• मम: of me / my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम

• अव्यात्: may (he) protect
• अव्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सुरवंद्यपादः: he whose feet are worshipped by the gods
• सुरवंद्यपादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + वन्द्य (कृदन्त-प्रातिपदिक, √वन्द्) + पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; बहुव्रीहिः (सुरैः वन्द्यौ पादौ यस्य सः)

Speaker

Unknown (Śiva-kavaca voice)

Visual Art Cues

Scene: A devotee in prayerful posture visualizing Śiva’s epithets as luminous guardians stationed at thighs, knees, shanks, and feet; subtle aura-figures bearing Śaiva emblems.

Characters & Entities

• Śiva
• Kubera
• Suras (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine refuge extends to every step of life; honoring Śiva’s feet symbolizes surrender and right movement in dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific sacred place is stated; the verse is a universal protection prayer.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicit; it is meant for recitation as protective invocation over the lower limbs and one’s path.