Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 61

Devanagari script

मायानुभावेरितयोः पित्रोः सुरतसंभ्रमात् । देह उत्पद्यते कोपि पुंयोषित्क्लीबलक्षणः

Transliteration

māyānubhāveritayoḥ pitroḥ suratasaṃbhramāt | deha utpadyate kopi puṃyoṣitklībalakṣaṇaḥ

Translation

مایا کے اثر سے برانگیختہ ماں باپ کے جنسی ملاپ کی ہیجان انگیزی سے ایک بدن پیدا ہوتا ہے، جو مرد، عورت یا خنثی کی علامتیں لیے ہوتا ہے۔

Word by Word

• मायानुभावेरितयोः: of the two (parents) impelled by māyā’s influence
• मायानुभावेरितयोः: Sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: māyā (प्रातिपदिक) + anubhāva (प्रातिपदिक) + īrita (कृदन्त, √īr धातु)
• Form: तत्पुरुष-समासः (मायानुभावेन ईरितौ = impelled by the power/effect of māyā); षष्ठी-विभक्तिः, द्विवचनम्, पुल्लिङ्गः; पित्रोः-विशेषणम्

• पित्रोः: of the two parents
• पित्रोः: Sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: pitṛ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, द्विवचनम्, पुल्लिङ्गः

• सुरतसंभ्रमात्: from the agitation of sexual union
• सुरतसंभ्रमात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: surata (प्रातिपदिक) + saṃbhrama (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (सुरते संभ्रमः); पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; हेतौ (ablative of cause)

• देहः: a body
• देहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deha (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गः

• उत्पद्यते: arises; is produced
• उत्पद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √pad (पद् धातु) उपसर्गः उत्
• Form: लट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्; ‘उत्+√पद्’ = उत्पद्यते

• कः: some
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; अनिश्चितवाचकः (some)

• अपि: also; even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-अर्थक-अव्ययम्

• पुंयोषित्क्लीबलक्षणः: having male/female/neuter characteristics
• पुंयोषित्क्लीबलक्षणः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: puṃs (प्रातिपदिक) + yoṣit (प्रातिपदिक) + klība (प्रातिपदिक) + lakṣaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: समाहार-द्वन्द्व/समुच्चयात्मक-समासः (पुं-योषित्-क्लीब-लक्षणः = having the characteristics of male, female, or neuter); प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; देह-विशेषणम्

Speaker

Unknown (context not provided; likely a Purāṇic narrator within Brahmottarakhaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: Symbolic conception scene rendered modestly: parents as archetypal figures under a veil of māyā (a translucent goddess-like shroud), with a luminous jīva entering a forming body; three subtle emblems indicating male/female/neutral characteristics.

Characters & Entities

• Māyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Embodiment is a māyā-conditioned process; recognizing this reduces ego-identification with bodily attributes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is named; the verse addresses cosmological/psychological causation of birth.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is mentioned; it is explanatory rather than prescriptive.