Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

Devanagari script

स्थापितः शङ्करस्तत्र नर्मदायां युधिष्ठिर । ततो नागेश्वरं लिङ्गं प्रसिद्धं पापनाशनम्

Transliteration

sthāpitaḥ śaṅkarastatra narmadāyāṃ yudhiṣṭhira | tato nāgeśvaraṃ liṅgaṃ prasiddhaṃ pāpanāśanam

Translation

وہیں نَرمدا کے کنارے، اے یُدھِشٹھِر، شنکر کی پرتیِشٹھا ہوئی۔ اسی سے مشہور ناگیشور لِنگ پرकट ہوا، جو پاپوں کے ناس کرنے والا مانا جاتا ہے۔

Word by Word

• स्थापितः: was established
• स्थापितः: Karta (Subject as participle)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; णिच्-प्रत्ययपूर्वक धातोः क्त (causative PPP: 'having been established')

• शङ्करः: Śaṅkara
• शङ्करः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• नर्मदायाम्: in/on the Narmadā
• नर्मदायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• युधिष्ठिर: O Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिर: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Sequence marker)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/हेतुवाचक-अव्यय (then/from there)

• नागेश्वरम्: Nāgeśvara (Lord of serpents)
• नागेश्वरम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नाग + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नागानाम् ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रसिद्धम्: well-known
• प्रसिद्धम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रसिद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; प्र-सीध्/सिध् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• पापनाशनम्: destroyer of sin
• पापनाशनम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पाप + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पापस्य नाशनम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāgeśvara (Revā/Narmadā-tīra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: On the Narmadā’s bank stands the newly established Nāgeśvara Liṅga; pilgrims and nāgas gather, the river flowing beside, Śiva’s presence felt as a radiant aura.

Characters & Entities

• Śaṅkara (Śiva)
• Nāgeśvara Liṅga
• Narmadā
• Yudhiṣṭhira

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s presence at a tīrtha manifests as a liṅga, making the place a direct means for pāpa-kṣaya (destruction of sin).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nāgeśvara Liṅga situated on/near the Narmadā, praised as a powerful sin-destroying shrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

This verse introduces the shrine; ritual prescriptions follow in subsequent verses (e.g., bathing/abhiṣeka).