Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 45
Devanagari script
तेन शब्देन महता ह्यारूढो दानवेश्वरः । उवाच च तदा वाक्यं तालमेघो महाबलः
Transliteration
tena śabdena mahatā hyārūḍho dānaveśvaraḥ | uvāca ca tadā vākyaṃ tālamegho mahābalaḥ
Translation
اس عظیم آواز سے برانگیختہ ہو کر دانوؤں کا سردار اٹھ کھڑا ہوا؛ اور تب مہابلی تال میگھ نے یہ کلمات کہے۔
Word by Word
तेनby that
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम
शब्देनby the sound
शब्देन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
महताgreat
महता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘great’—शब्देन सह विशेषण
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात) = particle; emphasis/indeed
आरूढःmounted
आरूढः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-रुह् (धातु) → आरूढ (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘mounted/ascended’
दानवेश्वरःlord of the demons
दानवेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदानव + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दानवानाम् ईश्वरः)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
चand
च:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक) = conjunction ‘and’
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshana (Temporal/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण) = temporal adverb ‘then’
वाक्यम्a statement
वाक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
तालमेघःTālamegha (name)
तालमेघः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootताल + मेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (ताल इव मेघः/ताल-मेघः—नाम)
महाबलःmighty/very strong
महाबलः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिवत् विशेषणप्रयोगः, परन्तु रूपेण षष्ठी-तत्पुरुषः (महद् बलम् अस्य)
Speaker
Narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Āvantya Khaṇḍa narration)
Visual Art Cues
Scene: A daitya-king, Tālamēgha, startled by the conch’s roar, rises/arms himself atop a rampart or from a throne; attendants and warriors rush; banners flutter; the air still vibrates with sound.
Characters & Entities
T
TālamēghaD
DānaveśvaraFAQs
The arrogant rallying of adharma in response to divine challenge sets the stage for its own defeat.
No explicit tīrtha is praised in this verse; it continues the battle-narrative context.
None.