Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 44

Devanagari script

एवमेता महानद्यस्तिस्रो रुद्रसमुद्भवाः । एका एव त्रिधा भूता गङ्गा रेवा सरस्वती

Transliteration

evametā mahānadyastisro rudrasamudbhavāḥ | ekā eva tridhā bhūtā gaṅgā revā sarasvatī

Translation

یوں یہ تین عظیم ندیاں رُدر سے پیدا ہوئیں؛ حقیقت میں ایک ہی تھیں، مگر تین صورتوں میں گنگا، رِیوا اور سرسوتی بن گئیں۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• एताः: these
• एताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)

• महानद्यः: great rivers
• महानद्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + नदी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महानद्यः = महत्यः नद्यः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)

• तिस्रः: three
• तिस्रः: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक (numeral), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)

• रुद्रसमुद्भवाः: arisen from Rudra
• रुद्रसमुद्भवाः: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रुद्र + समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रुद्रात् समुद्भवाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)

• एका: one
• एका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एक (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक (numeral), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• एव: indeed/only
• एव: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधारण (emphasis/only)

• त्रिधा: in three forms/ways
• त्रिधा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिधा (अव्यय)
• Form: परिमाण/प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: in three ways)

• भूता: become
• भूता: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भू (धातु; क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• गङ्गा: Ganga
• गङ्गा: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• रेवा: Reva (Narmada)
• रेवा: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रेवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• सरस्वती: Sarasvati
• सरस्वती: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā–Revā–Sarasvatī (mahānadī-traya)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: Rudra as cosmic source; from his presence emanates a single luminous stream that divides into three river goddesses labeled Gaṅgā, Revā, Sarasvatī, flowing to different landscapes.

Characters & Entities

• Rudra (Śiva)
• Gaṅgā
• Revā (Narmadā)
• Sarasvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All sacred streams share one divine source; reverence to any holy river is reverence to the same sanctifying power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā (Narmadā) is explicitly glorified alongside Gaṅgā and Sarasvatī as a Rudra-born mahānadī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription, but the verse supports tirtha-sevā: pilgrimage, snāna, and worship on these rivers’ banks.