Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुनर्युगान्तं ते चान्यं सम्प्रवक्ष्यामि तच्छृणु । सूर्यैरादीपिते लोके जङ्गमे स्थावरे पुरा

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | punaryugāntaṃ te cānyaṃ sampravakṣyāmi tacchṛṇu | sūryairādīpite loke jaṅgame sthāvare purā

Translation

شری مارکنڈےیہ نے کہا: اب میں تمہیں یُگ کے خاتمے کی ایک اور حالت سناتا ہوں، سنو۔ پہلے جب کئی سورجوں نے دنیا کو جھلسا دیا تھا، تب چلنے پھرنے والے جاندار اور ساکن موجودات سبھی مبتلا ہو گئے تھے۔

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: Śrī Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Speaker/subject)
• Type: Noun
• Root: श्री + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (श्रीमान् मार्कण्डेयः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Speech act)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (again)

• युगान्तम्: the end of an age
• युगान्तम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: युग + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (युगस्य अन्तः)

• ते: to you
• ते: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; ‘त्वम्’ अर्थे (to you)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction: and)

• अन्यम्: another
• अन्यम्: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘युगान्तम्’)

• सम्प्रवक्ष्यामि: I will explain
• सम्प्रवक्ष्यामि: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future); उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्ग: सम् + प्र

• तत्: that
• तत्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘तत्’ = that (topic)

• शृणु: listen
• शृणु: Kriyā (Command)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• सूर्यैः: by suns
• सूर्यैः: Karaṇa (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• आदीपिते: kindled/illuminated
• आदीपिते: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: आ + दीप् (धातु) → आदीपित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘लोके’)

• लोके: in the world
• लोके: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• जङ्गमे: among the moving (beings)
• जङ्गमे: Adhikaraṇa (Locative/Domain)
• Type: Noun
• Root: जङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘जङ्गम’ = moving beings (collective)

• स्थावरे: among the immobile (beings)
• स्थावरे: Adhikaraṇa (Locative/Domain)
• Type: Noun
• Root: स्थावर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘स्थावर’ = immobile beings (collective)

• पुरा: formerly
• पुरा: Kāla-adhikaraṇa (Temporal modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (formerly)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya as narrator, seated in austerity, gestures as he describes a world lit by many suns; the sky blazes, animals and trees droop, heat waves distort the horizon—an epic yugānta tableau.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Suns (multiple)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Time culminates in dissolution; hearing Purāṇic cosmology fosters detachment and reverence for dharma and the divine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Revā Khaṇḍa setting; this verse begins a cosmological account rather than naming a single spot.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (listening) is implied—“listen” to the sacred account, a Purāṇic dharmic practice.