Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

तेन तत्स्थापितं लिङ्गं पूतिकेश्वरमुत्तमम् । यस्तत्र मनुजो भक्त्या स्नायाद्भरतसत्तम

Transliteration

tena tatsthāpitaṃ liṅgaṃ pūtikeśvaramuttamam | yastatra manujo bhaktyā snāyādbharatasattama

Translation

پس اس نے وہاں وہ اعلیٰ لِنگ قائم کیا، جو پوتیکیشور کے نام سے معروف ہے۔ اے بھارت کے برگزیدہ! جو کوئی انسان وہاں بھکتی کے ساتھ اشنان کرے—

Word by Word

• तेन: by him
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of लिङ्गम्)

• स्थापितम्: established
• स्थापितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of लिङ्गम्)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पूतिकेश्वरम्: Pūtikeśvara
• पूतिकेश्वरम्: Karma (Apposition/object-like/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूतिक-ईश्वर (प्रातिपदिक; पूतिक + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नाम (appositional to लिङ्गम्)

• उत्तमम्: supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of पूतिकेश्वरम्)

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• मनुजः: a man; person
• मनुजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• स्नायात्: should bathe
• स्नायात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन

• भरतसत्तम: O best of the Bharatas
• भरतसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भरत-सत्तम (प्रातिपदिक; भरत + सत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śrīmārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pūtikeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A king addressed as ‘Bharata-sattama’/rājendra

Visual Art Cues

Scene: The healed king establishes the Pūtikeśvara liṅga; pilgrims bathe in the Narmadā with folded hands, then approach the shrine with offerings.

Characters & Entities

• Pūtikeśvara
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bhakti joined to tīrtha-snānā at a Śiva-liṅga site is praised as a direct path to purification and blessing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pūtikeśvara—specifically the liṅga and its bathing-place (tīrtha) connected with it.

What ritualistic prescription is mentioned?

Devotional bathing (snāna) at the Pūtikeśvara tīrtha is explicitly recommended.