Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 47

Devanagari script

ब्राह्मण उवाच । सङ्गमादर्धक्रोशे सा उद्यानान्ते हि विद्यते । वचनाद्ब्रह्मणस्यैषा न ज्ञाता पार्थिवेन तु

Transliteration

brāhmaṇa uvāca | saṅgamādardhakrośe sā udyānānte hi vidyate | vacanādbrahmaṇasyaiṣā na jñātā pārthivena tu

Translation

برہمن نے کہا: “سنگم سے آدھا کروش کے فاصلے پر وہ باغ کے کنارے ہی ملتی ہے۔ برہما کے حکم کے مطابق وہ بادشاہ پر ظاہر نہیں ہوتی، یعنی وہ اسے نہیں جانتا۔”

Word by Word

• ब्राह्मणः: the Brahmin
• ब्राह्मणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सङ्गमात्: from the confluence
• सङ्गमात्: Apadana (अपादान/Source)
• Type: Noun
• Root: सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• अर्धक्रोशे: at half a krośa (distance)
• अर्धक्रोशे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्ध + क्रोश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अर्धः क्रोशः इति (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय)

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उद्यानान्ते: at the edge of the garden
• उद्यानान्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उद्यान + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; उद्यानस्य अन्ते इति (षष्ठी-तत्पुरुष)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/हेतौ (indeed/for)

• विद्यते: is found
• विद्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• वचनात्: due to the word/command
• वचनात्: Hetu (हेतु/Cause)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• ब्रह्मणस्य: of Brahmā
• ब्रह्मणस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• एषा: this (woman)
• एषा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• ज्ञाता: known/recognized
• ज्ञाता: Kriya (क्रिया/Predicative)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (एषा) ज्ञाता

• पार्थिवेन: by the king
• पार्थिवेन: Karana/Agent-in-passive (करण/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• तु: however
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वयार्थक

Speaker

Brāhmaṇa (informant to the king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-saṅgama (contextual)

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: Kaṇva

Visual Art Cues

Scene: The brāhmaṇa points out the location: half a krośa from the confluence, at a garden’s edge; an unseen boundary of Brahmā’s injunction keeps the maiden unknown to the king.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa
• Brahmā
• saṅgama (confluence)
• Kaṇva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places hold concealed realities; divine ordinance can veil or reveal beings according to dharma and destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A saṅgama (river confluence) within the Revā-khaṇḍa landscape, with a defined sacred distance-marker (ardha-krośa) indicating a holy zone.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed; the verse provides sacred topography and a divine restriction (Brahmā’s command).