Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तस्मिन्प्रशासति ततो राज्यं निहतकण्टकम् । कृतकार्योऽथ हनुमान्कैलासमगात्पुरा

Transliteration

tasminpraśāsati tato rājyaṃ nihatakaṇṭakam | kṛtakāryo'tha hanumānkailāsamagātpurā

Translation

جب وہ حکومت کر رہا تھا تو اس نے مملکت کو کانٹوں سے پاک، یعنی فتنوں اور دشمنوں سے بےخوف کر دیا؛ پھر ہنومان، اپنا کام پورا کر کے، کیلاش دھام کو روانہ ہوا۔

Word by Word

• तस्मिन्: in him / in that (king)
• तस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्; locative of reference

• प्रशासति: (he) rules, governs
• प्रशासति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-शास् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adverbial (Kriya-viśeṣaṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपादान/क्रमसूचक-अर्थे (from that/thereupon)

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचनम्; contextually कर्म (object)

• निहत: removed, destroyed
• निहत: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: नि-हन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम्

• कण्टकम्: thorn; trouble/obstacle
• कण्टकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कण्टक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गम्, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; उपपद-सम्बन्धे (object of 'destroyed')

• निहतकण्टकम्: with obstacles removed
• निहतकण्टकम्: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: निहत (नि-हन् + क्त) + कण्टक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (कर्मधारय-प्रायः: 'destroyed-thorned' = 'with thorns removed'); नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; राज्यस्य विशेषणम्

• कृतकार्यः: one who has accomplished his task
• कृतकार्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ + क्त) + कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (कृतं कार्यं येन/यस्य); पुल्लिङ्गम्, प्रथमा (1st), एकवचनम्; कर्तृविशेषणम्

• अथ: then
• अथ: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनन्तरार्थक-निपातः (then/now)

• हनुमान्: Hanumān
• हनुमान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गम्, प्रथमा (1st), एकवचनम्

• कैलासम्: to Kailāsa
• कैलासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कैलास (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गम्, द्वितीया (2nd), एकवचनम्

• अगात्: went
• अगात्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लुङ्-लकारः (Aorist/परोक्षभूत), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

• पुरा: formerly; earlier
• पुरा: Adverbial (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-अव्ययम् (formerly/earlier)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kailāsa

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: Hanumān, mission accomplished, departs from a pacified kingdom and journeys toward snow-clad Kailāsa, the luminous seat of Śiva.

Characters & Entities

• Hanumān
• Kailāsa
• Rāma (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Service completed in dharma leads naturally toward higher devotion—Hanumān turns toward Kailāsa, the seat of Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kailāsa is highlighted as the sacred destination associated with Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates Hanumān’s movement after completing his duty.