Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

हतेषु तेषु वै तत्र रक्षणाय दिवौकसाम् । महानन्दस्तदा जातस्त्रिषु लोकेषु पुत्रक

Transliteration

hateṣu teṣu vai tatra rakṣaṇāya divaukasām | mahānandastadā jātastriṣu lokeṣu putraka

Translation

جب وہ وہاں مارے گئے اور دیولोक کے باشندوں کی حفاظت ہوئی، اے پیارے بیٹے، تو تینوں لوکوں میں بڑا آنند پھیل گیا۔

Word by Word

• हतेषु: when (they) were slain
• हतेषु: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु) → हत (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) सप्तमी, बहुवचन; ‘when/among (them) slain’

• तेषु: among them
• तेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी, बहुवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• रक्षणाय: for protection
• रक्षणाय: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: रक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; प्रयोजनार्थे दत्तिविभक्ति (for the sake of protection)

• दिवौकसाम्: of the gods (heaven-dwellers)
• दिवौकसाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दिव् + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (दिवि ओकः यस्य/येषां ते)

• महानन्दः: great joy
• महानन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समास (महान् आनन्दः)

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• जातः: arose
• जातः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘arose/was born’ (महानन्दः)

• त्रिषु: in the three
• त्रिषु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; विशेषण (लोकेषु)

• लोकेषु: worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• पुत्रक: O dear child
• पुत्रक: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्रक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; स्नेह-संबोधन

Speaker

Śiva (Īśvara)

Skanda Dialogue

Listener: Skanda

Visual Art Cues

Scene: After the slaying, devas and beings across the three worlds rejoice; celestial drums sound, flowers rain, the atmosphere becomes calm and luminous.

Characters & Entities

• Śiva
• Skanda
• Devas (divaukas)
• Three worlds (trailokya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The defeat of destructive forces is framed as protection of the devas and welfare of all worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kailāsa remains the narrative setting; no specific tīrtha is praised in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the cosmic consequence (joy and safety) of a dharmic victory.