Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 89

Devanagari script

आत्मानं कन्यया दत्तं पूर्वजन्म व्यचिन्तयन् । सा च तं प्रौढमालोक्य पितुराज्ञामवाप्य च । स्वयंवरे स्वभर्तारं लेभे साध्वी नृपात्मजम्

Transliteration

ātmānaṃ kanyayā dattaṃ pūrvajanma vyacintayan | sā ca taṃ prauḍhamālokya piturājñāmavāpya ca | svayaṃvare svabhartāraṃ lebhe sādhvī nṛpātmajam

Translation

اپنے پچھلے جنم کو یاد کر کے وہ سوچنے لگا کہ کس طرح اُس کنیا نے اسے ‘دان’ کر دیا تھا۔ اور وہ سادھوی راجکماری نے اسے اب بالغ دیکھ کر، باپ کی اجازت پا کر، سویمور میں اسی نرپ آتمج کو اپنا پتی چن لیا۔

Word by Word

• आत्मानम्: himself
• आत्मानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (reflexive)

• कन्यया: by a maiden/daughter
• कन्यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular

• दत्तम्: given
• दत्तम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) → दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Past passive participle agreeing with आत्मानम् (object sense)

• पूर्वजन्म: the former birth
• पूर्वजन्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूर्व-जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (पूर्वं जन्म); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• व्यचिन्तयन्: reflecting/considering
• व्यचिन्तयन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वि + चिन्त् (धातु) → चिन्तयत् (कृदन्त, शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Present active participle

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• प्रौढम्: mature/fully grown
• प्रौढम्: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: प्रौढ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular qualifying तम्

• आलोक्य: having seen
• आलोक्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ + लोक् (धातु) → आलोक्य (कृदन्त, ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव-भावे; Absolutive (gerund)

• पितुः: of (her) father
• पितुः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular

• आज्ञाम्: command/permission
• आज्ञाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• अवाप्य: having obtained
• अवाप्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु) → अवाप्य (कृदन्त, ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त; Absolutive (gerund)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction

• स्वयंवरे: in the svayaṃvara
• स्वयंवरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वयंवर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव (स्वयम् + वर); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular

• स्वभर्तारम्: her own husband
• स्वभर्तारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व-भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य भर्ता); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• लेभे: obtained/chose
• लेभे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; 3rd sg. perfect middle

• साध्वी: the virtuous woman
• साध्वी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: साध्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (apposition to सा)

• नृपात्मजम्: the king’s son
• नृपात्मजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नृप-आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (नृपस्य आत्मजः); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (episode locus)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A king

Visual Art Cues

Scene: A svayaṃvara hall: the virtuous princess, after receiving her father’s consent, garlands the now-mature prince; the prince is shown inwardly recollecting a former birth, with a faint overlay of past-life imagery behind him.

Characters & Entities

• Svayaṃvara
• Nṛpātmaja (prince)
• Kanyā (maiden)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Karma ripens across lifetimes; dharmic choices (with consent and virtue) restore order and resolve prior entanglements.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ongoing Revā Khaṇḍa tīrtha setting frames the narrative; the tīrtha’s sanctity supports karmic purification and auspicious outcomes.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual; it references the social-dharmic institution of svayaṃvara and lawful consent.