Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 87

Devanagari script

त्यज मूलमनर्थस्य लोभमेनं द्विजोत्तम । इत्युक्त्वा स्वर्ययौ राजा स्वर्गकन्यासमावृतः

Transliteration

tyaja mūlamanarthasya lobhamenaṃ dvijottama | ityuktvā svaryayau rājā svargakanyāsamāvṛtaḥ

Translation

“اے دِوِجوں میں برتر، اس لالچ کو چھوڑ دے؛ یہی بدبختی کی جڑ ہے۔” یہ کہہ کر راجا آسمان (سورگ) کو روانہ ہوا، اور دیوی کنیاؤں نے اسے گھیر لیا۔

Word by Word

• त्यज: abandon
• त्यज: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन, परस्मैपद

• मूलम्: root/cause
• मूलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अनर्थस्य: of misfortune/harm
• अनर्थस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अनर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• लोभम्: greed
• लोभम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एनम्: this (one)
• एनम्: Karma (Object apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• द्विजोत्तम: O best of twice-born
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-प्रायः/तत्पुरुषः (द्विजः उत्तमः)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable)

• स्वः: heaven
• स्वः: Gati/Goal (Destination)
• Type: Noun
• Root: स्वर्/स्वः (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — समासाङ्ग (compound member)

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वर्गकन्या: by/with heavenly maidens
• स्वर्गकन्या: Karana/Association (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग + कन्या (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन — समासाङ्ग (compound member); षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वर्गस्य कन्याः)

• समावृतः: surrounded/encircled
• समावृतः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (to राजा)

Speaker

King Śatabāhu (quoted within Mārkaṇḍeya’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hanūmanteśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: The brāhmaṇa (addressed as 'dvijottama')

Visual Art Cues

Scene: Śatabāhu, calm and resolute, instructs the brāhmaṇa to abandon greed; immediately after, the king rises skyward in a radiant vimāna-like ascent, surrounded by apsarases, while the shrine and riverbank glow below.

Characters & Entities

• Śatabāhu
• Dvijottama (brāhmaṇa)
• Svarga
• Svargakanyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Greed (lobha) is portrayed as the root of downfall; renouncing it safeguards both worldly and spiritual welfare.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly, the Revā tīrtha setting is upheld as a place where moral instruction and purification narratives unfold.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual here; it is an ethical injunction (lobha-tyāga) embedded in the tīrtha narrative.