Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 81

Devanagari script

ध्यायन्तौ तस्थतुर्देवं शतबाहुद्विजोत्तमौ । मासार्धेन मृतो राजा शतबाहुर्महामनाः

Transliteration

dhyāyantau tasthaturdevaṃ śatabāhudvijottamau | māsārdhena mṛto rājā śatabāhurmahāmanāḥ

Translation

وہ دونوں—شتباہو اور برتر برہمن—پروردگار کا دھیان کرتے ہوئے ثابت قدم رہے۔ آدھے مہینے کے بعد عظیم دل بادشاہ شتباہو کا انتقال ہو گیا۔

Word by Word

• ध्यायन्तौ: meditating (the two)
• ध्यायन्तौ: Karta (Agent as participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकालिक शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• तस्थतुः: stood/remained
• तस्थतुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन, परस्मैपद

• देवम्: the god (deity)
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• शतबाहु: Śatabāhu
• शतबाहु: None
• Type: Noun
• Root: शतबाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (समासपूर्वपद)

• द्विजोत्तमौ: the two best of brāhmaṇas
• द्विजोत्तमौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानाम् उत्तमौ)

• मासार्धेन: in half a month
• मासार्धेन: Karana (Measure/करण)
• Type: Noun
• Root: मास + अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः (मासस्य अर्धम्)

• मृतः: died/was dead
• मृतः: Kriya (Predicative participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• शतबाहुः: Śatabāhu
• शतबाहुः: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शत + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य शतं बाहवः सः)

• महामनाः: great-minded
• महामनाः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (महान् मनः यस्य सः)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hanūmanteśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King within the frame (nṛpa) / addressed audience

Visual Art Cues

Scene: Two devotees remain motionless in meditation; time passes (suggested by moon phases or a changing sky). The king’s body slackens as he dies peacefully, still oriented toward the deity, while the brāhmaṇa remains composed.

Characters & Entities

• Śatabāhu
• Deva/Īśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steady contemplation of the Lord, even unto death, is portrayed as a sanctified culmination of disciplined devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly Hanūmanteśvara and its tīrtha-atmosphere within Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sustained dhyāna (meditation) as part of the devotional observance.