Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 112

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सर्वदेवमयो विष्णुर्गावो विष्णुशरीरजाः । देवास्तदुभयात्तस्मात्कल्पिता विविधा जनैः

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | sarvadevamayo viṣṇurgāvo viṣṇuśarīrajāḥ | devāstadubhayāttasmātkalpitā vividhā janaiḥ

Translation

شری مارکنڈےیہ نے کہا: وِشنو سب دیوتاؤں سے مرکب ہے، اور گائیں وِشنو ہی کے جسم سے پیدا ہوئی ہیں۔ اس لیے ان دونوں حقیقتوں کی بنا پر لوگ گائے میں دیوتاؤں کی موجودگی کو طرح طرح سے مانتے اور بیان کرتے ہیں۔

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the venerable Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (श्रीमान् मार्कण्डेयः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• सर्वदेवमयः: consisting of all gods
• सर्वदेवमयः: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वदेवैः मयः)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• गावः: cows
• गावः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• विष्णुशरीरजाः: born from Viṣṇu’s body
• विष्णुशरीरजाः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/समनाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + शरीर (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (विष्णोः शरीरात् जाताः)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम (सम्बन्धे)

• उभयात्: from both (of them)
• उभयात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: उभय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; सर्वनाम

• कल्पिताः: were conceived/arranged
• कल्पिताः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/समनाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: √कॢप् (धातु) → कल्पित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• विविधाः: various
• विविधाः: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• जनैः: by people
• जनैः: Karana (Agent/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Go (as Viṣṇu-śarīra-jā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya explains while a visionary tableau shows Viṣṇu as a cosmic form containing many devas; from Viṣṇu’s body emerges a radiant cow, symbolizing ‘Viṣṇu-śarīra-jā’.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Viṣṇu
• Devas
• Cows

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverence for the cow is grounded in sacred origin: if Viṣṇu embodies all gods and cows arise from him, then honoring cows aligns with honoring the divine totality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha; this is doctrinal framing within the Revā Khaṇḍa’s merit-centered narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it provides the theological justification for Gau-related dharmic practices (service, charity, purity).