Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 103

Devanagari script

सर्वदेवमया गावः सर्वे देवास्तदात्मकाः । शृङ्गाग्रेषु महीपाल शक्रो वसति नित्यशः

Transliteration

sarvadevamayā gāvaḥ sarve devāstadātmakāḥ | śṛṅgāgreṣu mahīpāla śakro vasati nityaśaḥ

Translation

گائیں سراسر سب دیوتاؤں سے معمور ہیں؛ تمام دیوتا انہی میں مجسم ہیں۔ اے محافظِ زمین، ان کے سینگوں کی نوکوں پر شکر (اِندر) ہمیشہ قیام پذیر رہتا ہے۔

Word by Word

• सर्वदेवमयाः: consisting of all gods
• सर्वदेवमयाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-देव-मय (प्रातिपदिक; सर्व + देव + मय)
• Form: विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्; ‘गावः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• गावः: cows
• गावः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्; ‘देवाः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• देवाः: gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्

• तदात्मकाः: of that nature / having that essence
• तदात्मकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद्-आत्मक (प्रातिपदिक; तद् + आत्मक)
• Form: विशेषणम्; पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्; ‘देवाः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• शृङ्गाग्रेषु: on the tips of the horns
• शृङ्गाग्रेषु: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शृङ्ग-अग्र (प्रातिपदिक; शृङ्ग + अग्र)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी (7th) बहुवचनम्; अधिकरणम्

• महीपाल: O king (protector of the earth)
• महीपाल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मही-पाल (प्रातिपदिक; मही + पाल)
• Form: पुल्लिङ्गे सम्बोधन (8th) एकवचनम्

• शक्रः: Indra (Śakra)
• शक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्

• वसति: dwells
• वसति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present); प्रथमपुरुषः (3rd person); एकवचनम्

• नित्यशः: always
• नित्यशः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्यशस् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

Speaker

Mārkaṇḍeya (section context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha sphere (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: māhīpāla / nṛpa (king addressed as ‘protector of the earth’)

Visual Art Cues

Scene: A sacred cow stands calm and radiant; at the tips of her horns a small, luminous Indra is envisioned as eternally seated, suggesting the cow as a living shrine of the gods.

Characters & Entities

• Cows (Gāvaḥ)
• Śakra (Indra)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverence to the cow is framed as reverence to the entire divine order, supporting the exaltation of go-dāna.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching appears within Revā-kṣetra’s dāna-vidhi, reinforcing why go-dāna there is praised.

What ritualistic prescription is mentioned?

It supports the practice of go-dāna by describing the cow as a vessel of the devas.