Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज तीर्थं परमशोभनम् । ब्रह्महत्याहरं प्रोक्तं रेवातटसमाश्रयम् । हनूमताभिधं ह्यत्र विद्यते लिङ्गमुत्तमम्

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tato gacchenmahārāja tīrthaṃ paramaśobhanam | brahmahatyāharaṃ proktaṃ revātaṭasamāśrayam | hanūmatābhidhaṃ hyatra vidyate liṅgamuttamam

Translation

شری مارکنڈےیہ نے کہا: پھر، اے مہاراج، رِیوا کے کنارے واقع نہایت دلکش تیرتھ کی طرف جاؤ، جسے برہماہتیا کے پاپ کو دور کرنے والا کہا گیا ہے۔ یہاں ‘ہنوماتا’ نام کا ایک اعلیٰ لِنگ موجود ہے۔

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: revered Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (श्री-युक्तः मार्कण्डेयः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपदम्

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (adverb: 'then/thereafter')

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपदम्

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (great king); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• तीर्थम्: to a sacred ford
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• परमशोभनम्: most splendid
• परमशोभनम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम + शोभन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (supremely beautiful); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

• ब्रह्महत्याहरम्: removing the sin of brahmin-slaughter
• ब्रह्महत्याहरम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्महत्या + हर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (remover of brahmahatyā); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

• प्रोक्तम्: declared/called
• प्रोक्तम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

• रेवातटसमाश्रयम्: situated on the bank of Revā
• रेवातटसमाश्रयम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रेवा + तट + समाश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रेवायाः तटस्य समाश्रयः = having refuge on Revā’s bank); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

• हनूमताभिधम्: named Hanūmat
• हनूमताभिधम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हनूमत् + अभिध (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (हनूमता अभिधीयते इति = named Hanūmat); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्/तीर्थम्)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-निपात (emphatic particle: 'indeed')

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place: 'here')

• विद्यते: exists/is found
• विद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपदम्

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hanūmata (Hanūmateśvara) tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya guiding Yudhiṣṭhira toward a radiant Revā-bank shrine; an ancient liṅga labeled ‘Hanūmata’ under a sacred tree, with pilgrims approaching in humility.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Revā (Narmadā)
• Hanūmata (Hanūmateśvara Liṅga)
• Brahmahatyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage to a divinely empowered tīrtha and worship of the Liṅga is upheld as a potent means of purification from grave sins.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Hanūmata/Hanūmateśvara Liṅga tīrtha on the bank of the Revā (Narmadā).

What ritualistic prescription is mentioned?

Gamana (going on pilgrimage) to the tīrtha is prescribed; worship is implied by the presence and praise of the Liṅga.