Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

Devanagari script

तत्रतीर्थे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । वरुणस्य पुरे वासो यावदाभूतसंप्लवम्

Transliteration

tatratīrthe mṛtānāṃ tu narāṇāṃ bhāvitātmanām | varuṇasya pure vāso yāvadābhūtasaṃplavam

Translation

جو لوگ ضبطِ نفس اور پاکیزہ باطن کے ساتھ اُس تیرتھ میں وفات پاتے ہیں، اُن کے لیے ورُن کے نگر میں سکونت ہے—کائناتی پرلَے (عالمی فنا) تک۔

Word by Word

• तत्रतीर्थे: in that pilgrimage-place there
• तत्रतीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तत्र + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन — Neuter, Locative singular; समासः कर्मधारय (तत्र स्थितं तीर्थम्)

• मृतानाम्: of the dead
• मृतानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: मृत (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/षष्ठी), बहुवचन — Masculine, Genitive plural; क्त-प्रत्ययान्त (मृ धातोः) ‘dead’; विशेषण (नराणाम्)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात) — particle

• नराणाम्: of men
• नराणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/षष्ठी), बहुवचन — Masculine, Genitive plural

• भावितात्मनाम्: of those with purified selves
• भावितात्मनाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भावित + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/षष्ठी), बहुवचन — Masculine, Genitive plural; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (भावितः आत्मा येषाम्) / बहुव्रीहि-भावार्थे ‘whose selves are purified’; क्त-प्रत्ययान्त (भू/भाव्)

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन — Masculine, Genitive singular

• पुरे: in the city
• पुरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन — Neuter, Locative singular

• वासः: dwelling/residence
• वासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन — Masculine, Nominative singular

• यावत्: until/as long as
• यावत्: Kala (Time limit/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (परिमाण/अवधि-वाचक) — indeclinable ‘as long as/until’

• आभूतसंप्लवम्: up to the cosmic dissolution (pralaya)
• आभूतसंप्लवम्: Karman (Goal/extent as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आ + भूत + संप्लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन — Masculine, Accusative singular; समासः तत्पुरुष (आभूतः संप्लवः = प्रलयः)

Speaker

Mārkaṇḍeya (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (contextual; ‘that tīrtha’)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A serene deathbed on a riverbank tīrtha: the disciplined pilgrim’s prāṇa departs; celestial attendants guide him to Varuṇa’s luminous city with oceanic motifs; time stretches to pralaya.

Characters & Entities

• Tīrtha (Varuṇeśvara context)
• Varuṇa
• Varuṇa-pura (city of Varuṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A pure, disciplined life culminating at a sacred place is said to grant exalted posthumous states.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same tīrtha of Varuṇeśvara referenced in this Adhyāya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is prescribed here; it declares the after-death fruit for bhāvita-ātmans connected with the tīrtha.