Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

मार्कण्डेय उवाच । नष्टे लोके पुनश्चान्ये सलिलेन समावृते । महार्णवस्य मध्यस्थो बाहुभ्यामतरं जलम्

mārkaṇḍeya uvāca | naṣṭe loke punaścānye salilena samāvṛte | mahārṇavasya madhyastho bāhubhyāmataraṃ jalam

مارکنڈےیہ نے کہا: جب دنیا فنا ہو گئی اور پھر سب کچھ پانی سے ڈھک گیا، تو میں بحرِ عظیم کے بیچ تھا، اپنے بازوؤں سے سیلابی پانی چیرتا ہوا تیر رہا تھا۔

मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम
नष्टेwhen (it was) destroyed
नष्टे:
Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
TypeVerb
Rootनश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; ‘नष्टे (सति)’—सप्तमी-absolute
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक-अव्यय (again)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
अन्येin another (state/time)
अन्ये:
Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘अन्ये (सति)’—सप्तमी-absolute (in another [time/state])
सलिलेनby water
सलिलेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
समावृतेwhen (it was) covered/filled
समावृते:
Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
TypeVerb
Rootसम्-आ-वृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘समावृते (सति)’—सप्तमी-absolute
महा-अर्णवस्यof the great ocean
महा-अर्णवस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; ‘महान् अर्णवः’
मध्यस्थःstanding in the middle
मध्यस्थः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमध्यस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
बाहुभ्याम्with (my) two arms
बाहुभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन
अतरम्I crossed
अतरम्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअतृ (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम
जलम्water
जलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Mahārṇava (cosmic ocean) as saṃsāra-metaphor

Type: kshetra

Listener: Nṛpottama (best of kings)

Scene: Mārkaṇḍeya alone in the middle of the boundless cosmic ocean after the world’s destruction, swimming with his arms through endless waters under a dim, dissolution sky.

M
Mārkaṇḍeya
M
Mahārṇava (cosmic ocean)

FAQs

The verse sets a Purāṇic frame of pralaya (dissolution), highlighting human frailty and the need for divine refuge amid cosmic upheaval.

No specific tīrtha is named; the scene is cosmic (the great ocean during pralaya), serving as a theological backdrop rather than a geographic praise.

None explicitly; it is narrative description preparing for a revelation.