Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 60

Devanagari script

सर्वव्याधिविनिर्मुक्ताः सुतभृत्यैः समन्विताः । त्यागिनो भोगसंयुक्ता धर्माख्यानरताः सदा

Transliteration

sarvavyādhivinirmuktāḥ sutabhṛtyaiḥ samanvitāḥ | tyāgino bhogasaṃyuktā dharmākhyānaratāḥ sadā

Translation

وہ ہر بیماری سے پاک ہوتے ہیں، بیٹوں اور خادموں سے گھِرے رہتے ہیں؛ سخی بھی ہیں اور جائز آسائشوں سے بہرہ مند بھی، اور ہمیشہ دھرم کی کتھا سنانے اور سننے میں رَمے رہتے ہیں۔

Word by Word

• सर्वव्याधिविनिर्मुक्ताः: freed from all diseases
• सर्वव्याधिविनिर्मुक्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-व्याधि-विनिर्मुक्त (प्रातिपदिक; सर्व + व्याधि + विनिर्मुक्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम्; विशेषणम्

• सुतभृत्यैः: with sons and servants
• सुतभृत्यैः: Sahakāraka (सहकारक/सहयोग)
• Type: Noun
• Root: सुत-भृत्य (प्रातिपदिक; सुत + भृत्य)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), बहुवचनम्

• समन्विताः: endowed/attended (by)
• समन्विताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्+अन्वि (धातु) → समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• त्यागिनः: renunciatory
• त्यागिनः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्यागिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• भोगसंयुक्ताः: associated with enjoyments
• भोगसंयुक्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भोग-संयुक्त (प्रातिपदिक; भोग + संयुक्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• धर्माख्यानरताः: delighting in narrations of dharma
• धर्माख्यानरताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धर्म-आख्यान-रत (प्रातिपदिक; धर्म + आख्यान + रत)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• सदा: always
• सदा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)

Speaker

Narrator (Revā-khaṇḍa dialogue voice; precise speaker not explicit in excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇināga (contextual tīrtha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍunandana (a Pāṇḍu’s son, addressed)

Visual Art Cues

Scene: A serene pilgrim household: healthy elders, sons and attendants nearby, a small assembly listening to a dharma-kathā recitation; offerings and simple comforts present, conveying tyāga with measured bhoga.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True merit yields both inner devotion to dharma and outer well-being—health, family stability, and righteous prosperity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Contextually within the Revā-khaṇḍa, connected to the Maṇināga Tīrtha narrative arc.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single ritual; it praises steady engagement in dharma-ākhyāna (listening/reciting dharma narratives).